Wozy paszowe

"Mons Rei Publicae Polonae 1578" : obrazowana alegorya polityczna z czasów Stefana Batorego - strona 11

porównanie państwa do wozu, artysta już na nim nie sadza Rzeczypospolitej, jako niewiasty, ale sam wóz Rzeczpospolitą wyobraża. Przypomnijmy sobie, że już poeci greccy i rzymscy państwo do łodzi i okrętu porównywali. (Pomysł do ody XIV, ks. I-ej "O navis, referent in mare te novi fluetus" wziął Horacy z Alkajosa). I postać króla odmalowana jest w utworze Solikowskiego (R. IX); artysta potrzebował tylko nadać jego osobie podobieństwo do Batorego, który ziszczał w sobie ideał monarchy, przez polityków w. XVl-go wymarzony. O górze tylko niema mowy w "Facies", gdyż z rozdz. I-go widzimy, że twierdza (munitio) była na równinie, ale miała w sobie budynki dziwnej wysokości i roboty. To jest właśnie ów "zamek szczęścia" "Arx foelicitatis" na naszej ilustracyi. Chociaż poszczególne części składowe tego zabytku sztuki malarskiej z wieku XVl-go dadzą się bez trudności w "Apokalipsie" Solikowskiego odnaleźć, przyznać jednak trzeba, że układ i zestawienie tych części inne są na obrazku, niż w książce. Jest to więc artystyczne wyzyskanie poprzedniego pomysłu i dość udatne przedstawienie naoczne fatalnych skutków bezrządu.
Słówko jeszcze powiedzieć należy o artystycznej stronie obrazków. Wielkość dochowanego pergaminu wynosi na długość 34 centymetry i na wysokość 23,5. Kontury obrazków wykonane są piórem i atramentem, następnie zaś cieniowane i kolorowane farbami wodnemi, niegdyś bardzo żywemi, które dziś po trzech przeszło wiekach zblakły. Insygnia władzy królewskiej, guzy przy płaszczu i podstawa oraz pokrywa puharu, na odwrotnej stronie mieszczącego się, są złocone. Wykonanie artystyczne nie pozostawia wiele do życzenia; cały rysunek i ornamentacya trzymane są w stylu odrodzenia. Robota artysty nie ustępuje współczesnym mu pracom obcym. Malarz, który rysunki wykonał umiejętnie i starannie, należał do tak zwanych iluminatorów

Darmowa reklama:

Standard tylko dla najlepszych - Wozy paszowe - zainwestuj i ciesz się dobrym nabytkiem.
www.metalfach.com.pl

lub miniatórów, którzy rękopisy ilustrowali w wiekach średnich i w XVI przepięknemi nieraz miniaturami. Sztuka iluminacyi kwitła we Francyi, Niemczech i Włoszech, gdzie w w. XVI-ym odznaczył sie szczególnie na tern polu Giulio Clovio z Florcncyi. I u nas w wiekach średnich zajmowano się po klasztorach iluminacyą rękopisów: bogatsze książnice, w których są rękopisy średniowieczne, w Polsce pisane, chlubią się przepysznemi miniaturami zakonników. Dziś przy obudzonych przez Komisyę do badania historyi sztuki w Polsce poszukiwaniach w tej dziedzinie spodziewać się należy, że i z w. XVl-go niejeden zabytek tego rodzaju wydobyty będzie z zapomnienia. Zastanawiając się nad szczegółami rysunków, zaznaczyć winniśmy, że najlepiej udały się iluminatorowi budynki: bramy, baszty, wieże, dachy i mury są właśnie takimi zabytkami architektury romańskiej i gotyckiej, w jakie w XVI-ym wieku cała Polska obfitowała. Nieźle wyobraził artysta i zwierzęta tak, iż charakterystyka każdego z nich uchwycona została trafnie. Przepyszna jest paszcza potwora, dobre są konie rozhukane. Gorzej udały się artyście osóbki siedzące na wozie: sam rydwan - lepiej. Nie wiele można zarzucić górującej nad wszystkiem postaci króla. Wybornie odmalowany został wielki puhar na odwrotnej stronie karty pergaminowej, Co do skromnej zresztą ornamentacyi tablic dolnej i górnych, to spostrzegać się na nich dają już cechy psującego się nieco stylu odrodzenia.
Dla ścisłości tego opisu dodać należy, że dawne wydania "Apokalipsy" niby Orzechowskiego zdobione były ilustracyami. Ossoliński, opisując pierwsze znane mu wydanie łacińskie z r. 1626, powiada, że książeczka ma "ćwiartek nieliczbowanych 25 oprócz tablicy arkusza składanego z napisem u spodu: "Mons Reipublicae", u wierzchu zaś "Arx felicitatis" z wyliczeniem w środku błędów, przywar, występków, zawalających rżnącą się przez wertepy drogę do owej twierdzy najwyższej i bezpiecznej szczęśliwości". (Wiadomości, t. III, cz. II, str. 250-I). Zawdzięczając staraniu i uprzejmości dra Franciszka Kr�?eka dokładną podobiznę opisanej przez Ossolińskiego tablicy, przerysowaną z egzemplarza Biblioteki Ossolińskich, możemy podać jej treść i stosunek do naszego rysunku (Fig. 5). Wydawca książeczki Solikowskiego widocznie miał przed oczyma rysunek z r. 1578 lub jego kopię dokładną, gdyż tablica ma tę samą prawie wielkość, co nasz rysunek, i zawiera wszystkie napisy, znajdujące się na stronie głównej naszej karty pergaminowej, ale bez rysunku; napisy i wiersze rozłożone są przytem zupełnie tak samo, jak na rysunku zr. 1578: z niej przeto dopełniliśmy uszkodzonego napisu i końcówek wierszyków, umieszczonych z prawej strony naszego rysunku. Nader drobne różnice w napisach zaznaczamy tutaj. W przedostatnim wierszu z lewej strony na tablicy z r. 1626 błędnie "Placatus illum dum modo" zam ille. Napis położony z tejże strony brzmi w zmienionej postaci: "Temeritas Haeretica" zam. "Temeritas privatorum". W napisie "Res nostrae ad aram foelicitatis siue statum meliorem tendentes" widoczny błąd zamiast arcem. Jest nadto na tablicy z r. 1626 dodatek, nic wspólnego nie mający z napisami na niej, z "Idea apocalyptica" Solikowskiego i z rysunkiem z 1578, ale charakterystyczny dla w. XVII-go: Z prawej strony tablicy z boku umieszczono wyobrażenie strasznego dyabła z rogami i ptasiemi nogami, owiniętego wstęgą z napisem: "Crede sieut vis, vel in me", tj. wierz, jak chcesz, choćby we mnie. Nie mamy chyba potrzeby dodawać, że tablica taka z napisami i dyabłem, jaką dołączono do wydania dziełka Solikowskiego w r. 1626 między kartą B2 i B3, nie mogła służyć jako ilustracya lub objaśnienie broszury, gdyż napisy takie bez rysunków odpowiednich mało do zrozumienia rzeczy mogły się przy-

Oznaczenia: Wozy paszowe

« strona 10 strona 12 »