Opony terenowe

Filozofia, jako taka, jest abstrakcya, jest martwość, jest myśl, — filozofia jako żywotna, osobowa, jest jednością myśli Boga (ogółu) i narodu (szczegółu).
Lecz kategorya tego rodzaju prześciga stanowisko dzisiejszej filozofii, która niezna jednostki, jako osoby ducha, ale zna samą myśl, samo wiedzenie, sama. filozofią. Wyłożymy więc w duchu tej filozofii powyższe twierdzenie. — Mądrość Boża objawia się przez ludzkość, jak siła wszelka przez materyą. Bez ludzkości nie byłoby objawu mądrości wiekuistej, ani jej wiedzenia się. Bóg wie się w człowieku, w narodach, w ludzkości, a wie się przez proces ducha, wypełniającego coraz doskonalej wiedzę swoją. Lecz właśnie dla tego, że duch ów wiekuisty stopniami objawiać się musi w ludzkości, jako w materyale swoim, ludzkość ta nie może być jednoista — jednoplemienna — jednako usposobiona; — ale musi być w sobie rozmaita — różnoplemienna, o rozmaitych usposobieniach, bo dyalektyczny proces duchowości potrzebuje, że tak powiem, dyalektycznego materyału — i oto konieczność narodowości w rodzaju ludzkim. Te plemion ludzkich różnice są narzędziami ducha w kolei wieków rozwijającego się i kroczącego od narodu do narodu. I ta to rozmaitość narodów, stanowiąc żywot prawdziwy ducha przez rozwój narodu w sobie, — a potem rozwój człowieczeństwa przez narody — jest tak konieczną, jak konieczne są organa ciała naszego ku utrzymaniu i rozwijaniu ducha w nas. W nich jest taka harmonia, planem odwiecznej mądrości rzucona, jaka jest w organizmie ciała wszelkiego, utrzymującego żywot, "Czem noty w akkordzie, tem one w człowieczeństwie, rozmaitością i zgodą razem," powiada trafnie autor Przedświtu.