Paznokcie żelowe

Ostateczny wypadek filozofii, w tem obnażeniu postawiony, wskazuje na epokę przesilenia się jej kierunku, tem samem na potrzebę przerzucenia się w inny kierunek, któryby był zarazem postępem. — Lecz nie oto nam jeszcze teraz chodzi. Zastanówmy się raczej nad naturą rozumu, biorąc go już jako władzę duszy, już jako manifestacyą czyli przedmiotowość ducha, a to nam w prawdziwem dopiero świetle okaże stanowisko jego dzisiejsze i stanowisko przyszłe, kiedy już filozofia przerzuci się w inną stronę.
Filozofia niemiecka wprowadziła na oznaczenie rozumu dwa osobne wyrazy. Rozum, jako rozum ludzki, jako władza pojmująca samą zmysłowość nazwali Verstand, jako władzę pojmującą samą umysłowość nazwali Vernunft. Pisarze polscy biedzili się nad wyszukaniem w języku dwóch wyrazów z podobną różnicą znaczenia i używali ku temu wyrazów rozum i rozsądek albo rozum i um(1) nie udało się im jednak dotąd wprowadzić u narodu, że tak powiem, poczucia znaczenia wewnętrznego tych wyrazów, czemby jedynie różnicę ich używania ustalić byli mogli. Powstała tylko mięszanina tych trzech nazw w używaniu językowem i utrzymał się w pojęciu narodowem tylko jeden wyraz rozum, na oddanie obydwóch swoich znaczeń.
Zkąd to pochodzi? — czy że obydwa znaczenia są rzeczywiście tylko jednem znaczeniem — czy że naród niewyrobiony jeszcze do pojęcia, poczucia i ustanowienia przez


--------------
(1) W najnowszem tłumaczenia polskiem Logiki Erdmana przez T. O., jeszsze cm wzięty za niemieckie Vernunft — acz ten wyraz szkoła warszawska i Trentowski na zupełnie inne znaczenie obrócili.