Obuwie robocze

czny trwał dualizm między dwoma zasadami poznania: między rozumem i wiarą, i nie było środka ich pojednania. Szkoła francuzka rozwijała prawdy rozumu obok prawd wiary; Spinoza i materyaliści pominęli całkiem wiarę, Leibnitz chciał je pojednać, ale rzeczywiście nie poszedł za stanowisko Kartezyuszowe, Kant dopiero z istoty systemu samego zlał religią z filozofią. (1)
Stanowisko jego w filozofii najprzód jest krytyczne. Zanim chciał budować system filozofii, starał się naprzód poznać samego budowniczego, to jest nasze władze, poznania prawdy, i z tego względu nazwał filozofią swoją transcendentalną (2) Z takiego uważania rzeczy przyszedł do przekonania, że wszelkie filozoficzne poznanie jest sądem syntetycznym, czyli kojarzącym, a kojarznią tą jest subjekt, łączący to, co pod zmysły podpada, z tem, co jest samą wiedzą. Od razu zatem cała filozofia stawa jako kojarznia empiryzmu i idealizmu. Następnie, ponieważ poznanie jest w nas, nie zewnątrz nas, ztąd rzeczy wszelkie do poznania naszego, a nie poznanie nasze do rzeczy stosuje się. Taki wypadek nadaje filozofii Kanta cechę subjektowego idealizmu, i on to sam wypowiada, (3) że taką zrobił zmianę we filozofii, jaką Kopernik w astronomii, który wbrew zmysłom okazał, iż nie słońce około ziemi, ale ziemia około słońca się obraca.


---------
(1) Religion innerhałb der Granzen der Vernunft. 1793.
(2) Ich nenne alle Erienntnisse transcendental, die sich nich sowohl mit Gegenstanden, sondern mit unserer Erkenntnissari von Gegenstanden, sofern diese a priori moglich sein soll, heschäftigt. — Einleitung tur Critik der reinen Vernunft, 2te Aufl. Seite 19.
(3) W przedmowie do drugiego wydania krytyki czystego rozumu, str. XVIII, w przypisku.