Mieszkania poznań

A więc czczą ułudą były one wiekuiste prawdy? — a więc nie ma Boga żywego w osobie? — nie ma życia po śmierci i wszystko, prócz krótkiej pamięci u potomnych, ginie z człowiekiem tu na ziemi? — więc nie ma religii, nie ma zbawienia, nie ma Boga - człowieka, co je nam okupił? — i wszystko i wszystko — cała wieczność — dla nas stracone? — Stracone! odpowie ci rozum, — już nawet odpowiedział (1) — i musiał tak odpowiedzieć.
Ale to straszliwe wyrzeczenie — straszliwsze nad wszystko, cokolwiek wyrzeczonem być mogło — bo zagładzające jednem słowem całą przeszłość i całą przyszłość — zadające fałsz i oszukaństwo religiom wszystkich wieków i wszystkich ludów — wskazujące całą ludzkość na nicość; — wyrzeczenie takie, dawniej już pokątnie pomrukiwano, dziś na publiczną salę umiejętności wprowadzone i przeprowadzone — musiało wstrząść świat intellektualny w posadach i geniusze wieku wywołać do pracy — do pracy więcej niż herkulesowej, bo mającej za zadanie, jak rozum rozumem pokonać.
Tę pracę niepłodną spostrzegamy we wszystkich tych pismach, co o tej ważnej materyi traktują. Wysila się rozum na wszystkie środki, ażeby siebie samego pokonał, ażeby to, co sam obalił, Utrzymał. I jaki wypadek tej pracy? — oto utrzymał abstrakcyą a nie rzeczywistość — dał nam złudzenie optyczne w miejsce rzetelnego pojawu. Później się to twierdzenie nasze wykaże na jaśni. Wróciły się czasy i musiały wrócić — czasy mozolnych wysnówek scholastycznych. Bo jak tam wszelkie prawdy dogmatyczne


----------
(1) Bruno Bauer: Die gute Sache der Freihelt. — Richter: Die Lehre von den letzten Dingen. — Feuerbach: Wesen des Christenthums. — Strauss: Christliche Glaubenslehre.