Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 1
"   FILOZOFIA I KRYTYKA. "

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 2
"   FILOZOFIA I KRYTYKA przez Karola Libelta. Tom I. PoznaÅ„ NakÅ‚adem i Drukiem KsiÄ™garnI N. KamieÅ„skiego i Spółki. 1845. "

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 3
" Kwestya żywotna filozofii.   O samowÅ‚adztwie rozumu   przez Karola Libelta.   Część krytyczna.   PoznaÅ„ NakÅ‚adem i Drukiem KsiÄ™garni N. KamieÅ„skiego i Spółki. 1845. "

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 4
" IMPRIMATUR Czrvalina, Cenzor. Poznań, dnia 7. Marca 1845 "

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 5
" I. KRYTYKA ROZUMU.   Już to dawno wyrzekniono, że charakter epoki, w której żyjemy, jest krytyczny czyli rozwiÄ™zujÄ…cy, i że po tej epoce nastÄ…pić musi epoka organiczna, czyli budujÄ…ca. Nauka St. Simona pierwsza pojęła stan taki, i podziaÅ‚ taki dziejów na epoki..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 6
" Świat oddawna rozpadły na świat materyalnych i świat duchowych stosunków, na obydwóch tych odstaniach pęka się we spojach swoich i upadkiem grozi. W stanie społecznym porysowały się rozległe jego fundamenta, które składają massy ludu. Wstrząśnienia od dołu porobiły te..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 7
" A więc czczą ułudą były one wiekuiste prawdy? — a więc nie ma Boga żywego w osobie? — nie ma życia po śmierci i wszystko, prócz krótkiej pamięci u potomnych, ginie z człowiekiem tu na ziemi? — więc nie ma religii, nie ma zbawienia, nie ma Boga - człowieka, co je nam okupił?..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 8
" brano jako dane lub objawione prawdy, i starano się je przepuścić przez sito rozumu, rozczyniając je aż na same drobnostki(1); — tak i teraz wielkie prawdy odwiecznego narodów dogmatu: osobowości Boga i nieśmiertelności duszy — są prawdy, tą samą obcą powagą dane i rozum, party..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 9
" z czasem musi, iż pisma tego rodzaju, mające dziś wielką naukową, a nawet umiejętną wartość, na potem mało czytane i mało przydatne będą. Ale będzie to dopiero wtenczas, gdy epoka krytyki się skończy, a pocznie się epoka organiczna, w której organizm wchodzić także będą..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 10
" my samą powagę, samo najwyższe prawo, w moc którego sejm ten ustawy swoje ogłasza. Wystąpić mnie jednemu przeciw temu najwyższemu Areopagowi, osiwiałemu na zasługach długą pracą wieków zdobytych — byłoby szaleństwem. Musiałem więc wziąść w pomoc powagę, któraby tamtej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 11
" Wiadomo, że i Kant w krytyce rozumu, ten sam zdobył wypadek, któryśmy sobie do rozwiązania położyli i zdawałoby się, że chcemy tylko odgrzewać dawno rozwiązaną i należycie już ocenioną materyą. Tak nie jest. Filozofia od czasów Kanta przeparła ówczasową transcendencyą, i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 12
" gim masztem i choć zwolna popłynie dalej. — Rozum nigdy nie przestanie być potężną władzą ducha i pochodnią światła łudzi i narodów — zawsze to będzie wysoki przymiot ducha, który w Bogu jest mądrością najwyższą, świecącą w całej naturze i w każdym tworze, a..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 13
" Ostateczny wypadek filozofii, w tem obnażeniu postawiony, wskazuje na epokę przesilenia się jej kierunku, tem samem na potrzebę przerzucenia się w inny kierunek, któryby był zarazem postępem. — Lecz nie oto nam jeszcze teraz chodzi. Zastanówmy się raczej nad naturą rozumu, biorąc..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 14
" dwa osobne wyrazy rzeczywistej tych dwóch władz różnicy? Naprzód nastręcza się to ostatnie i dla tego przenieść się musimy w pojęcia filozofii niemieckiej i kładziemy tymczasowo za Verstand rozum zmysłowy, za Vernunft rozum umysłowy. Wedle Kanta poznanie wszelakie jest dziełem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 15
" cej. Wszystkie kategorye, jak wielość, jakość, względność, tryb, są abstrakcye, czcze w sobie i bezwzględne. Kształtowanie pojęć, przez co tworzy się ich wyobrażalność leży zupełnie za obrębem działania rozumowego. Najwyższą władzą poznania jest rozum, któryśmy nazwali..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 16
" bez kształtu, bez życia. Tam były sądami rozumu, tu są wnioskami jego, są same formy rozumowe, same abstrakcye. Wypadki więc tak rozumu zmysłowego, jak umysłowego jednakie. Pojęcia czy idee — sądy czy wnioski — są tylko działaniem tej władzy umysłu, która nic nie kształtuje,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 17
" lny, czyniąc o niej sąd własny; że zaś o tem, co jest bezkształtne i bezmateryalne, a zatem po za doświadczeniem, rozum sądu dawać nie może, (1) a jednak numena takie są we wiedzy naszej, więc trzeba Kantowi było osobnego na to pierwiastku pojmowania, i wprowadził nań znaleziony..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 18
" nie dojdzie, na których poznanie jakiejś innej, a nie rozumowej władzy ducha mu trzeba było. Gdyby Kant był śladów tej władzy dalej dochodził, byłby całej filozofii inny nadał kierunek. Lecz i on sądził, że nie może nic być wyższego nad rozum, i zamiast poszukiwania innego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 19
" wości, ztąd rozum poznawający (filozofia) i rozum poznany (idea) jedno jest. Stało się, co Kant tylko przeczuwał i o czem nawiasem tylko w pierwszem wydaniu krytyki swojej napomknął. "Być może, że owe podścielisko rzeczy (das Bing an sich, numenon) i nasza jaźń myśląca, jedną i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 20
" Atoli co to jest, ten pojmujący się rozum przedmiotowy? co jest ta jego rzeczywistość? — Weźmy za przykład ideą państwa, będącą manifiatacyą rozumu w stosunkach społecznych ludzkości. Państwa wszystkie, jakie są, były i będą, są tylko fenomena, są zjawiska, w tej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 21
" że jest samą wiedzą nad sobą, i w sobie. Rozum objektowy pod tym tylko względem, że jest wiedzą siebie jest pełnią (konkretem), ale w tem oddaleniu się od rzeczywistości kształtującej się w materyi i przez materyą, w tej idealności swojej, jest czczością, jest martwością i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 22
" fii. Bo to jest jeden i ten sam rozum, jedna i ta sama istota tak ducha subjektowego, jak ducha objektowego. Wszelako inne jest zupełnie pytanie, czyli rozum — jak to mieć chce filozofia niemiecka — wypełnia całkowitą istotę tak skończonego, jak nieskończonego ducha. Tu tylko..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 23
" są manifestacją samego rozumu, materyał zaś tej manifestacyi jest przypadkowy, przemienny, bez ceny, bez znaczenia. Rzeczywistością świata widomego jest rozum, sama widomość jest niczem — jest kawałkiem drzewa i kawałkiem gałganu przy tronie rozumu. (1) Przed rozumem w pył się..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 24
" filozofii niemieckiej jako pojmujący się rozum jest pojęty jedynie jako O świeci ciel, nie ma w nim Stworzyciela ani Odkupiciela. To co filozofia za trójcę w Bogu podaje, jest abstrakcyą, nie trójcą indywidualnego żywota trzech osób. b) Krytycyzm rozumu. — To jedynowładztwo rozumu..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 25
" W ogóle więc rozum nie jest i nie może być budującym, organicznym; b) jeżeli jednak przeszłość zbudowała się i przyszłość się wciąż buduje, więc musi być inny pierwiastek ducha, mający silę wywołania świata widomego do życia; — rozum, który wszystko zanegował, i ten..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 26
" co ma kształt i żywot, poszła w zapasy. Kiedy chrystyanizm rozwalał poganizm, nie rozwalał go myślą, ale wiarą, która na sercach ludzkich dla tej nowej religii kościół zbudowała — kościół żywy, nie kamienny — kościół w krwi i ciele i dla tego kościół wojujący i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 27
" kategorye, które częścią znachodzimy z imienia tylko w filozofii niemieckiej, jak indywidualność i osobowość, nieśmiertelność i żywot wieczny — częścią nie znachodzimy ich wcale, jak kategorye tworzenia, odkupienia i oświecenia, oddawna złożone w pojęciu jedynego Boga w..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 28
" Naszem zdaniem nietylko dowolna, ale i niebezpieczna rzecz, na monecie wyrazu stempel wiekami utrwalony na inny przebijać, bo gotowi ludzie takiej nowej monety nie uznać, zawszeby zaś pokazywało się ubóstwo tej dziedziny, która snać własnej monety nie mając, do innej dziedziny po nią..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 29
" także osobą. — Osoba tu jest więc rzeczywisty człowiek z wiedzą woli swojej, a tą wolą objawia czyny swoje. W znaczeniu nakoniec pospolitem duch-osoba jest jak człowiek-osoba, tylko że wcielę nieskazitelnym i nieśmiertelnym, przenikającym czas i przestrzeń, — atoli w całej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 30
" nic nie znaczy, — to przynajmniej to znaczyć powinno, że gdy w massach ludu i w pierwiastkach narodów nie ma wiedzy czystej pojmującego się rozumu, musi być przynajmniej wiedza ciemna, ukryta, symboliczna — którą instynktem albo poczuciem nazywamy — mocą której utrzymany być..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 31
" psychologii empirycznej. Naturalnie więc, że duch który jest bezmateryalnym, samym pojmującym się rozumem, tych funkcyi mieć nie mógł i że je rozum z istoty ducha wyłączyć musiał. W tej konsekwencji — dla tego że jednostronna — leży wielka inkonsekwencya. Nie zaprzeczamy, że..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 32
" żywot jego jest wiedzenie, — wieczność jego jest wieczność prawdy, — osobowość jego jest wiedzenie się w nas. Filozofia rozumu ze swego stanowiska odrzucić musiała wszelkie wyobrażenia swoich pojęć i swoich idei, idea nawet najwyższa nie ma wyobrażenia. Jest to znowu Bóg..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 33
" słu naszego; powtóre, że jeżeli z wyobrażeniem treści połączona być może myśl wiedząca się w tem wyobrażeniu, natenczas ta przedmiotowość ducha wyższą być powinna jako kojarznia obrazu i myśli, niżeli każda z tych pobocznie z osobna. Jeżeli zaś filozofia niemiecka sarno..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 34
" dowód, cośmy mniej więcej z apriorystycznego uważania rozumu wykryli. Krótkość, jaką chcemy nadać temu pismu, nie pozwala nam wchodzić w ścisło naukowe rozbiory i okazać, jak w tych trzech obszarach ducha, panowanie rozumu coraz bardziej a bardziej szerzyło się, jak wytrącało..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 35
" niewiary powiedział mu nareszcie, jako pierwszą prawdę i pierwszy pewnik "jesteś, bo myślisz." Od owego też czasu rozpostarło się szeroko panowanie samego rozumu i w kolei czasu nic się ostać nie mogło, co się przed trybunałem rozumu nie ostało. Tego charakteru nie miała filozofia..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 36
" o wszystkiem zwątpiał — powiada — o tem zwątpić nie mogę, abym ja, co wątpię, nie był czemś wątpiącym. Cóż to jest wątpić? — jest myśleć, a więc to, co myśli, jest w nas istota rzeczywista, mająca pewność, i pierwszą, jedyną pewność swojego istnienia. A ie mogę..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 37
" wszystkiego, mogę to wszystko zanegować, zwątpić o tem — atoli wiedziałżebym się innym od tego wszystkiego, gdyby tego wszystkiego nie było? — zaiste nie. Więc co mi daje pewność siebie samego? — oto to wszystko inne, co mnie otacza. Mogęż więc wątpić o tem wszystkiem, co..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 38
" wać, jest to samo, co myśleć, atgue ita non modo intelligere, velle, imaginari, sed etiam sentire, idem est hic, quod cogitare." (1) W tej mierze bierze Kartezyusz całą umysło — wość za istotę ducha, i dla tego wyżej stoi, niżeli jego następcy, którzy samo myślenie za istotę..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 39
" Atoli przez to, że mam pewność istnienia przedmiotów, nie mam jeszcze poznania tych przedmiotów. Na ten cel pojmuje Kartezyusz idee wrodzone. Taką ideą wrodzoną jest idea najdoskonalszej istoty, czyli Boga. Ztąd że tę ideę mam w sobie, wnosi, że ta idea istnieć musi, bo idea..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 40
" Czuł on dobrze, że idea najwyższa Boga, nie może od rozumu ludzkiego być zależną. Dla tego utrzymywał, że byt tej idei leży w pojęciu jej samej, jako najdoskonalszej; — dla tego wrodzone idee przyjmował, będące niejako stemplem Boga, wyciśnionym na duszy człowieka przy..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 41
" Chrystyanizmu, a katolicyzmu w szczególności całkiem sprzeczne. (1) Głębiej zajrzał Abbé Gerbert, porównywający zasady Kartezyusza i de Ia Mennais, gdy powiada: że tylko szczęśliwa inkonsekwencya uratowała Kartezyusza, iż zwątpień swoich na dogmata religii nie rozciągnął...."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 42
" mówi Geulinx, (1) a zatem też duch mój (pojęty jako wiedza) nie ma wpływu na ciało, i w ogóle nie ma wpływu na naturę. Natura tylko wpływa na ciało, ale na ducha mego, który jest różny od ciała, wpłynąć nie może. Bóg sam w cudowny sposób łączy duszę z ciałem i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 43
" wszystkiego, co stworzył, nie były w nim. Bóg więc jest światem idealnym świata rzeczywistego, jest miejscem wszystkiej duchowości, jak przestrzeń jest miejscem wszystkich ciał. Dusza zatem, duchowa, bezmateryalna, jako Bóg, w Bogu jedynie widzi i poznaje wszystkie rzeczy, które są..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 44
" każdej; każdy kto siebie o nią zapyta, pozna ją, bo pyta rozumu ogólnego. Każdy przenosi życie człowieka nad życie zwierzęcia, a jeżeli są ludzie, co więcej cenią konia, niż woźnicę swego, mają i oni tego powody, ale są to powody takie, przed któremi wzdryga się rozum..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 45
" w nas, ale że jest w Bogtr. Materyalność już na niższe stanowisko sprowadzona: od woli Boga zależało, mówi autor w odpowiedzi panu Regis, stworzyć materyą, lub nie, i jeżeli idee nasze są wyobrażalne w świecie, to tylko dla tego, że się podobało Bogu stworzyć istoty onym ideom..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 46
" Idea wedle systemu w mowie będącego, jest zupełnie ogólnej natury, jest przedmiotem nie zmysłów, ale samego rozumu, np. idea trójkąta i idea koła, są zupełnie oderwane pojęcia przestrzenne, tak jak oderwanem pojęciem jest przestrzeń i rozciągłość sama. Nie jest to ten lub ów..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 47
" Ale i to podobieństwo tylko o tyle jest rzeczywiste, o ile jest wyobrażalne. Gdyby tej wyobrażalności nie było, i idea byłaby zupełnie naga, nieoznaczona. Ztąd to Malebranche za główną ideę, przez którą wszystkie twory widzimy w Bogu, położył rozciągłość, będącą pojęciem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 48
" ślamy się tylko. Dusza sama jest tylko świadomością siebie, jako taka immateryalną, jedną w sobie, i bez miejsca. Dla duszy nie ma więc nawet wyobrażalności, tak jak jej nie ma dla Boga, i rzeczywistość rozumowa straciła nawet ostatni środek do pojawu, który na wyobrażalności,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 49
" teryalności w połączeniu, i tylko filozofia niemiecka z tego gościńca znowu zboczyła, wzięła ze Spinozy same następstwa rozumu, z opuszczeniem następstw materyalności. Ze szkołą francuzką łączy się zaś Spinoza o tyle, że do pojęcia jej Boga, jako rozumu, przydał pojęcie go..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 50
" Pojawy wszelakie partykularne są tylko jakością tych własności czyli trybem, w jaki się własności Boże w pewien oznaczony sposób objawiają. Idea jest myśl, którą rozum wyrabia, jako istota myśląca. Tryb, w jaki się rozciągłość objawia, i idea tego trybu, jest jedno i to..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 51
" tura naturans). Jakości zaś tych własności są przemienną zewnętrzną ich szatą, czyli naturą porodzoną (natura naturata). Natura rodząca i natura porodzona w jedni, Bogiem są; bo wszystkiego przyczyną jest Bóg, i wszystko, co jest, w Bogu jest, i bez Boga pojętem być nie może...."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 52
" Res singulares non possunt sine Deo esse, nec concipi, et tamen Deus ad earum essentiam non pertinet (1) I owszem żadne wyobrażenia religijne nie dają Boga, ani w tej nieskończoności potęgi i rzeczywistości, ani w tej czystości pojęcia, obranego z wszelakiej skończoności,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 53
" abstrakcye, i próżniąby było pojęcie Boga w tych abstrakcyach. Wypełnia tę próżnię Spinoza światem całym, nie tak jednak, aby ten świat był Bogiem, ale aby to, co w świecie i tworach jego jest myślą i rozciągłością, a zatem w przymiocie istnienia i rzeczywistości,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 54
" skutek istności myślącej, tudzież ruch i spoczynek, jako skutek istności rozciągłej; wszystko inne, co się temi dwoma środkami kształtuje i upostacia, już jest skończonością, która nieskończonej natury Boga nie tyczy. (1) Nieśmiertelność duszy, wedle Spinozy, także tylko jest..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 55
" jest na ten sam sposób z duszą połączona, jak dusza jest z ciałem połączona. (1) W obydwóch jednak gatunkach nieśmiertelności, ginie z życiem indywidualność człowieka, nie pozostaje nic z człowieka, jako takiego, prócz idei człowieka w ogólności, będącej u Boga. Jest to..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 56
" bny i materyał do kształtowania i stała się samą wiedzą, samem pojęciem. W Spinozy systemie widzieliśmy wyraźne przejście do filozofii Kanta. To, co istność Boga stanowi, a następnie to, co jest w rzeczach istnością Boga, przez którą są w Bogu, a Bóg w nich — to, Spinoza..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 57
" Z Francyi przeniosła się filozofia na krótki czas do Hollandyi. Jej tu reprezentantem był żydowin, ale żydowin, który się wyzuł tak z Mojżeszowych zasad, jak z zasad każdej innej religii, i samemu niezawisłemu oddał się badaniu prawdy. Sądząc po wieku i ludziach, nie dziw, że..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 58
" filozofii. Mimo najświetniejszych pomysłów, które złożył w pismach swoich, nie ma w nich organicznie przeprowadzonej całości. Nawijały mu się rzeczy i rosły pod ręką, w krytyce innych systemów. Najgłówniejsze nawet jego dzieła: Theodicee i Nouveaux essats sur I'entendement, są..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 59
" uważa za najwyższy tej działalności stopień: nous sommes faits pour penser. (1) On także pierwszy nietylko odszedł od dualizmu między materyą i duchem, jaki się utrzymał w szkole francuzkiej, ale i w substancyi Spinozowej zniósł rozciągłość, jako pierwiastek materyalny. Pod tym..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 60
" czny trwał dualizm między dwoma zasadami poznania: między rozumem i wiarą, i nie było środka ich pojednania. Szkoła francuzka rozwijała prawdy rozumu obok prawd wiary; Spinoza i materyaliści pominęli całkiem wiarę, Leibnitz chciał je pojednać, ale rzeczywiście nie poszedł za..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 61
" Owa kojarznia pokazuje się zaraz w transcendentalnej estetyce, jako pierwszej części krytyki czystego rozumu, mającej za przedmiot pierwszą władzę poznania, to jest wyobrażenie (Anschaung). Czas i przestrzeń są wyobrażenia wiedzy naszej poznawającej, są w nas, nie zewnątrz nas, są..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 62
" na to, co jest w nich boskiego, duchowego (das Ding an sich). Wszystko, cokolwiek rozum zmysłowy a priori ze siebie wydobywał, nie pożyczając nic od świata zmysłowego, nie wydobywał jednak ku czemu innemu, jeno jedynie ku poznaniu tego świata, czyli na pożytek doświadczenia. Gdyby..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 63
" stanowisko objektowego rozumu. — Kant słusznie uważał, że należy naprzód poznać władze naszego poznania, i jak najgłębiej wejrzał w naturę ducha poznawającego. Olbrzymie to dzieło, które zbudował, i zdumiewającą ścisłością je przeprowadził. Dziwna tylko rzecz, że go ono..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 64
" w ogólności, niewiadomo. Numenon w znaczeniu pozytywnem, a zatem takie, coby było oraz rzeczywistym przedmiotem po za zmysłowym światem, powiada Kant, (1) musiałoby być oraz przedmiotem osobnej w nas władzy, to jest intelIektualnego poglądu, albo wyobrażenia (intellectuelle Anschaung),..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 65
" Kant zbija Kartezyuszowe cogito ergo sum. (1) Dowodzi, że to jest zdanie czysto empiryczne, że znaczy ja myslę i jestem, a nie, że dla tego jestem, iż myślę. Myślenie jest czysto intellektualne, ale nie da się odosobnić od empirycznej exystencyi. — Na tej samej zasadzie odkrywa Kant..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 66
" jektu do rzeczy. (1) I tu jest tylko złudzenie, że bierzemy pojęcie za rzeczywistość, poczem w skutek dążności rozumu do coraz dalszego dobierania się jedności, rzeczywistość tę indiwidualizujemy i uosobiamy. Atoli chociaż rozum umysłowy owych idei ani poznać, ani nawet istnienia..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 67
" wolno, o ile prawidła moralności, rozumem pojęte, temu się nie sprzeciwiają. Handle so, dass die Maxime deines Willens jederzeit zugleich als Princip einer allgemeinen Gesetzgebung gelten konne. (1) Tę harmonią żądz i rozumu nazywa Kant najwyższem dobrem. Atoli rozum i żądze —..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 68
" Podobnie dowodzi bytności Boga. — Najwyższe dobro polega nie tylko na harmonii żądz i rozumu, ale potrzeba nadto, aby świat w którym żyjemy i cała natura nie psuły tego uszczęśliwienia. Że zaś człowiek sam jest tylko częścią natury, więc musi być istota jakaś, potężna,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 69
" czysto-idealna, czysto-rozumowa; przedmiot bez treści, czyli abstrakcya sama. Kiedy rozum czysty na samą myśl Boga, jako istoty najwyższej natrafił — rozum praktyczny przyszedł do przekonania, że taka istota istnieć koniecznie powinna — ale taka wymagalność nie wyszła jeszcze za..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 70
" z systemu swojego, którego początkiem jest owo znane: ja = ja (ich = ich). (1) Dalsza wyższość Fichtego nad Kanta, i tu się jeszcze pokazuje, że ja Kantowskie jest tylko pojmujące, u Fichtego jest wypełniające się treścią wszystkich przedmiotowości. Świat cały zewnętrzny jest..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 71
" działania (myślenia), ale sama nigdy niedociekłą (der unendłiche Anstoss). Istność Fichtego jest równie nieoznaczona, jak nią była idea Boga u Kanta. Numenon Kantowskie miało przedmiotowość z wymagalności praktycznego rozumu; tu ma przedmiotowość w mojości wypełniającej się..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 72
" porządku świata. Chcą, ażeby ta istota była różną od świata, i aby wedle pojęć działała, a zatem aby miała osobowość i samowiedzę. To wszakże jest niepodobieństwem, bo jest ograniczeniem Boga. Pojęcie jego, jako istności w osobni jest niepodobne i sprzeczne w sobie. Bóg..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 73
" kałem u współczesnych, ile nim było subjektowe rozumu stanowisko, że wszystkie rzeczy są tylko płodem myślenia naszego i nawet istota Boga płodem tegoż myślenia zapełniona. Późniejsza nawet zmiana systemu Fichtowego, — lubo sam autor tej zmiany nie przyznaje — a która..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 74
" pojąć nie można, że właśnie dla tego wiara, dająca bezpośrednie wiedzenie Boga, wyższą być musi nad rozum. Herder zaś uważał objawienie Boga, tak w dziejach, jak w naturze. Zważając, że bezpośrednie wiedzenie i wiara w gruncie niczem innem nie są, tylko formalną jednością..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 75
" tej jedni pojęcie; i dla tego sam nazywa filozofię swoją przedmiotowym idealizmem. Innemi słowy, Fichte powiedział: wszystko, co jest, myślą jest dla tego, że jest moją myślą; Szelling zaś twierdzi, że wszystko jest myślą samo przez się, a zatem myślą przedmiotową. Ta myśl..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 76
" poznawania. Sam nawet gołosłownie orzeka: filozofować jest to opuścić stanowisko reflexyi i imaginacyi, czyli oderwać się całkiem od subjektowego myślenia. Jest to wszakże tylko opuszczenie jednostkowego, subjektowego rozumu, ale jest zatrzymanie i przeniesienie się w rozum ogólny..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 77
" w skończoność, istoty w formę. Duch jest powrotem skończoności w nieskończoność, formy w istotę. Obojgo zaś jest całkowitością (Totalitaet) dla tego, że stanowi absolut, czyli istność bezwzględną — Boga. Filozofia natury jest tworzeniem natury, będącej skrystallizowaną..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 78
" nawet czyn, jako drugą potęgę ducha (pierwszą jest czucie) — ale i ten czyn jest idealnej natury. Albowiem duch tu pojęty, jako samo wiedzenie, ztąd i potęgi jego nie mogą być czem innem, I tak czucie jest wiedzeniem się przez przechodzenie istoty do formy; działanie zaś jest..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 79
" szych kierunkach. Trentowski, najwięcej własną filozofią przechylający się do Szellinga, upatruje w tem wyższość tego mistrza nad każdego w szczególności. Co do Hegla, mogłaby to być tylko wyższość czasowa, i z tego powodu Szelling sam Hegla nazywa "późniejszym" (der später..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 80
" filozoficzny, którego dotąd napróżno szukała filozofia czystego rozumu, i filozofia w ogólności. Kto w tej metodzie widzi tylko prosty szematyzm, czczą formalność, ten nie pojął jej wcale; kto zaś poznał, że ta metoda jest z filozofia samą zrosła, że to jest ruch myśli w sobie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 81
" myśli, objawionej w kolei czasów, i w nich rozwijającego się ducha. 2) Flozofia a to poruszające się ze siebie myślenie jest jedno i to samo. Jest to jak gdyby szeroki strumień myśli, po którym pływają rozpoznawcze statki pojedyńczych filozofów. Ale oni sami nic nie przydają..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 82
" zawierać, bo jest ich wypadkiem i rozwinięciem. Ten szereg duchowych kształtów we filozofii jest rzeczywistem królestwem ducha, i nad nie, nie ma innego królestwa. Długi ten szereg systemów, przedstawia wielość pozornie, we wiedzy jest on nierozerwaną całością żywotnego i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 83
" zniesiony. (1) Moglibyśmy powiedzieć, że ten ruch jest pozorny, że nie jest zewnątrz nas, ale w nas, że to rozum nasz subjektowy kładzie te czynniki i ich kojarznią. Atoli Hegel zagrodził temu przez objektowość swojego rozumu, przez okazanie, że wedle tej dyalektyki i spekulacyi,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 84
" władz duszy? Ruch myśli subjektowej odbywa się zatem środkiem tego wszystkiego, czem jesteśmy umysłowo i cieleśnie. Ztąd wnosić trzeba koniecznie, że podobnie ruch myśli objektowej musi się odbyć inną jeszcze siłą ducha, która i tezę ukształciła, i do ukształtowania antitezy..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 85
" łoby rzeczą ciekawą — oświadcza się Hegel w liście pisanym jeszcze z Jeny 1807.r. — gdyby i w przedmiocie religii rozprawiać zaczęto, choć nareszcie i do tego przyjść może. Ojczyzna, monarcha, ustawy i t. p. nie są sprężynami do podniesienia ludu niemieckiego. Pytanie tylko,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 86
" o dziele przytoczonem, i dla tego na tem miejscu bliższy jego wywód pomijamy. Zwracamy się do dwóch innych okolic ducha: do religii i filozofii. Ale dla szczupłego zakresu tego pisma, w krótkości tylko naznaczyć będziemy mogli wpływ, jaki i tu w ostatecznych wypadkach samowładztwo..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 87
" być wiarą, przestaje być czemś zewnętrznem, upostaciowanem, i przechodzi w samą myśl, w samo wiedzenie. Filozofowie, którzy oparli systemata swoje na powadze samego czystego rozumu, przenikali te konsekwencye, ale ich nigdy wypowiedzieć nie śmieli. Znali to i widzieli, że ich..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 88
" magała mu w jego filozofii. Widzieliśmy wszakże poprzednio, że w tej filozofii ani śladu nie ma katolicyzmu, i niktby z niej nie odkrył wyznania jej autora. Nie ma przecie i w Kartezyuszu obłudy. Stan taki jest czystego rozdwojenia skutkiem. Wiara i filozofia były dwie dla niego różne..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 89
" nitz, choć więcej z pewną ironią, niżeli z prawdą: Il esl vrai, que de notre temps une personne de la plus grande élevation disait, qu'en matiere de foi il fallait se créver les yeux pour voir clair; et Tertullien dit quelque part: ceçi est vrai, car ił est impossible, il Ie faut..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 90
" ostateczne takiego działania konsekwencye, to jest całkowite zulotnienie wszelkich kształtów religijnych, i zamienienie dogmatów wiary na same pojęcia rozumu. Trzeba jednak przyznać, że pod tym względem uczeń wyprzedzał mistrza. Teologia, uczennica filozofii, pochwyciwszy jej broń..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 91
" Nie ma dwóch, ale jest tylko jeden świat. Osobowość Boga manifestuje się we wszystkich indywidualnych właściwościach osób, i dla tego sama nie może być osobą; a że na tym świecie właściwości te dostępują bezwzględności, nie potrzeba dla żadnej w szczególności osobnego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 92
" kiem dotąd religią uważano. Następcy Szlejermachera dopełniają tylko onego napoczętego rozwiązania wszystkich kształtów religii. Nic historycznego, ani dogmatycznego nie ostawa się przed ostrzem krytyki czystego rozumu. Bóstwo, a nawet historyczność samego założyciela religii..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 93
" zumu nie zwrócił się takie w dziejową stronę ducha, i na politykę rządów i narodów nie wywarł wpływu swego. Wpływ ten będzie tej samej cechy, to jest: wszystkie, najświętsze nawet rzeczywistości, uważane będą jako przemienne, przypadkowe, bez wartości, któremi dla tego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 94
" wać bez krwi. W praktyce stało się, co nam nowa filozofia dopiero jako pewnik wiedzy odkryje; że rozćwiartować człowieka, jest zabójstwem — czemu? bo to duch wcielony; — rozćwiartować naród, jako państwo, zabójstwem nie jest — czemu? bo to idea. Jakiż więc postęp uczynić..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 95
" Z drugiej strony tolerancya w zasadzie swojej jest szanowaniem sumienia w rzeczach wiary, i jako taka, jest kosztownym owocem czasu, jest tarczą przeciw fanatyzmowi, jezuityzmowi i prześladowaniu innowierców, jest zasłoną przed tysiącem klęsk narodowych ztąd wypływających. Ale ta..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 96
" umiejętność najmniej uważaną bywa za rzeczywistość. Ze wszystkich urzędników państwa nauczyciele ludu uważani za najniższych i dla tego najmniej uwzględnieni, a polityka trzyma w kurateli umiejętność — będącą emancypacyą najzupełniejszą, bo samą wolnością ducha — a..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 97
" Są znów idee, którym hołduje, i dla których najświętsze sprawy, bo byt i szczęście narodów poświęca. Widzieliśmy w kolei nowszych czasów rozmaite tego rodzaju bożyszcza, jako to, równowagi europejskiej, nieinterwencyi, uzbrojonego pokoju, świętego związku i t. p. Są to same..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 98
" wykonywana, zepsuła, skaziła go samego. Udział błędu i tyranii rzeczywistej, która się pomięszała z tryumfem rozumu ludzkiego w końcu XVIII, wieku, był mianowicie skutkiem obłąkania, w jakie umysł ludzki w tym okresie popadł przez rozległość swej władzy. Jest to powinnością..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 99
" filozofii odgrywał, czyli leż do tego dzieła ród innoszczepowy będzie powołany. Budzący się na wszystkich punktach ruch intelligencyi wśród Słowian, zdaje się ich wskazywać, do przejęcia dalszego rozwoju najwyższej z umiejętności. Obejrzymy więc następnie pierwiastki ducha..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 100
" Filozofia, jako taka, jest abstrakcya, jest martwość, jest myśl, — filozofia jako żywotna, osobowa, jest jednością myśli Boga (ogółu) i narodu (szczegółu). Lecz kategorya tego rodzaju prześciga stanowisko dzisiejszej filozofii, która niezna jednostki, jako osoby ducha, ale zna..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 101
" W narodowościach złożone więc zarodki przyszłego rozwoju ducha, zarodki uróżnicowane różnością ich plemienną i na odwrót stanowiące ową różność plemienną. Jedno z nich są jak embryony dla odległej jeszcze zachowane przyszłości — inne się wyłaniają do życia —..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 102
" dowych żywiołach rozkwitłej i przekwitłej, — aby u siebie inny, z narodowemi pojęciami sprzeczny pierwiastek przy — jął i w nowy wyższy system rozwinął, jest to żądać niepodobieństwa. A zatem nietylko filozofia może być narodową, ale niema innej, tylko narodowa. I to już..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 103
" I tak się rzeczywiście dzieje. Filozofia jako jednostka rozejmuje się na dwie swoje pobocznice, których była jednością: na naród, jako na szczegół, i na ludzkość, jako na ogół. Lecz, że szczegół, właśnie szczegółowością swoją, t. j. narodowością bliżej zrósł był z..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 104
" Gdzie tego pierwiastku szukać? — Na pozór zdawałoby się, że w intelligencyi narodu, tam, gdzie już najwięcej światła. Nadto, ponieważ postęp filozofii jakkolwiek w swoich systematach różny, jest przecie organicznem rozwijaniem się ducha, tak, że każde ogniwo tego wielowiekowego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 105
" wśród samego ludu, nietkniętego intelligencyą, amalgamującą narody i zacierającą narodowe odcienia. Nazywamy te massy ludu ciemnościami, dla tego, że je promień ogólnej oświaty nie rozjaśnił. Atoli, kiedy oświata jest jasnością z wierzchu, narodowość jest jasnością..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 106
" uczucie Boga; świętego składu tego nie roztrwonili na zdróżne roboty imaginacyi i rozumu, nie popuścili zbytecznie cugli tym władzom." Niemożna nieprzyznać słuszności tym postrzeżeniom ogłaszanym z katedry paryzkie, i oraz nie przekonać się, że wśród ludu naszego najczystsze,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 107
" wskroś ludu naszego było ulubionem i wieloletniem jego zatrudnieniem. "Lud, — są słowa jego, — jest myśl boska, widoma w pewnej liczbie ludzi związanych przez nią tajemniczo — ta myśl jest jedynym żywiołem trwania narodu na ziemi i jedynym warunkiem jego szczęścia wszystkiego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 108
" lud przez spółkę bardzo ścisłą z przyrodą, przez braterstwo, bo lud żyje pod tem samem prawem, co całe stworzenie, z miłością ku niemu. Prawo to jest jedno tylko, prawo Boga. On może tylko objąć człowieka i stworzenie, może je związać wzajemną miłością, wzajemnemi..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 109
" skarb tajemnic. Człowiek za pomocą Boga wywiera władzę swoją nad żywiołami, czyli ma moc czynienia cudów. Oto w zarysie duchowe pojęcia ludu. Filozofia słowiańska może te pojęcia rozwinąć, podnieść do umiejętności, ale nie może być tym pojęciom przeciwną. Filozofii takiej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 110
" dowość, reprezentuje; — różność społeczna, czyli hierarchia, polega na możności zasług pojedyńczych osób w realizowaniu onej myśli. 8) Władza jest to myśl boża, uosobiona, by mogła być twórczą, wyjść z siebie, i urzeczywiszczać się. Naród jest wcieloną wiedzą bożą,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 111
" i niewidomego świata, i co tu jest wiarą, filozofia powinna rozjaśnić i podnieść do przekonania; zrobić tę wiarę ludu wiedzą narodu, pełną siły działania. Różnica tej nowej filozofii od niemieckiej głównie na tem polega, że ta tu pojmuje Boga jako rozum, jako ideę, nie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 112
" całkiem sprzeczny, co ich do potępienia i wyszydzenia filozofii niemieckiej nakłaniał. A byli to ludzie ze wszech miar prawi. Czem zaś został u nas reprezentant szkoły Kantowskiej, wie każdy. Był to może przypadek, — wszakże tak blisko Jeży anti-narodowy pierwiastek z..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 113
" zwycięstwo zostało przy ostatnich, i odrodzenie się poezyi rodzimej z tego jedynego wypłynęło źródła. Dla narodu mającego tak silne przeczucie świata duchowego, musiała nauka Chrystusa, co mu ten świat w dotykalnych formach otwiera, pożądaną być nauką, musiała szerzyć się..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 114
" zupełnego rozpuszczenia się w nic dogmatów i tradycyi religijnych przez rozum, jak to nastąpiło w protestantyzmie. Pierwiastek nasz narodowy, nawet w coraz doskonalszym postępie religii u nas, wciąż ją w nowe formy kryształować będzie. Bóg jako idea, czyli jako absolutum, tak mało..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 115
" szą od idei, bo idea jako taka, jest martwa i bezkształtna, niezdolna wyjść z siebie, i dla tego kupić się musi w jednostce; — jest wyższą od szczegółu, n. p. od narodu; bo naród jako taki, jest to idea w atomach, i jest dopiero ciągłym procesem wyrabiania z siebie jednostek idei...."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 116
" odwieczna jest idea państwa, dziejów, prawa i t. p. Tak je już Plato pojmował. Realizacye tych idei nie nadają początku idei samej, ale dają początek jej wiedzy. — Śmierć przeciwnie jest zniszczeniem, a zniszczyć tylko się to może, co się poczęło. Jest to wielki, jedyny pewnik..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 117
" zać, i kto zna historyą filozofii, od razu to widzi, że filozofia niemiecka, mianowicie Hegla, była na stanowisku kategoryi szczegółu i objektowości, zaś cała filozofia poprzednia, od greckiej począwszy, na stanowisku kategoryi ogółu i subjektowości. Owe nawet scholastyczne dowody..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 118
" omal w tych samych znaczeniach. Onufry Kopczyń — ski świadczy, że wyraz ten pierwotnie znaczył powietrze, którego oddychaniem żyjemy — to samo, co dech i dodaje: "we wszystkich znajomych językach wyraz znaczący dech, przeniesiony jest do znaczenia duszy — spiritus — anima —..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 119
" magli znaczy także dech — wiatr. Spinoza w swoim traktacie teologiczno-politycznym dowodzi, że to miejsce nic więcej nie znaczy, jak, że wiatr wielki wiał po wód powierzchni, dla tego, że wyraz Boga często używany na oznaczenie mocy i wielkości, np. góry Boga, zamiast góry bardzo..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 120
" downego niewidomego świata, tak czysto przechowany u Słowian, był w tych pierwotnych pojęciach ludzkości bezpośrednio danym. Boć nie może być więcej bezpośredniego związku ducha z duchem, jak jest związek powietrza z człowiekiem oddychającym i żyjącym tem powietrzem. Wszystkie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 121
" ci, przeszukałem teleskopem niebiosa i nie znalazłem Boga; — pytaj lekarza — a powie ci, wyżyłowałem całego człowieka, i nie znalazłem w nim duszy. — Jeden Hufeland w myśl Genesis Mojżeszowej utrzymuje, że nic semen zapładza życie człowieka, ale jakaś aura, jakiś hałitus...."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 122
" czonego. — Wyraz oznaczający ten bezpośredni związek, a oraz wskazujący na pierwotny tego związku początek, jest wyraz śliczny w naszym języku, jest nim natchnienie, wyraz pełen wszystkich tajemnic widomego i niewidomego świata — wyraz bezpośredniego związku człowieka z Bogiem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 123
" Gdy więc takie było pojecie ducha — że to była potęga działająca żywota, w najczyściejszej i dla tego nieśmiertelnej materyalności — wyobraźnia ludu ukształtowała ducha w zupełną osobę. Naturalny był ku temu kształt człowieka, jako kształt od samego Boga, na mieszkanie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 124
" maity: albo czysto duchowy, bez skazy, tak, jak stan aniołów, i wtenczas dusza jest czystym pierwiastkiem boskim, jest duchem; — albo stan jest grzeszny, zwierzęcy, skażony cielesnością i taki stan jest duszą. Dusza zatem jest duchem cielesnością przesiąkłym, stan ten przechodzi i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 125
" ciała, i im większe to wyzwolenie, tem już za życia większe zbliżenie duszy do ducha. Te znaczenia wyrazów duch i dusza są pierwotne, wedle pojęć czysto narodowych i przechowały się u ludu aż do naszych czasów. Do języka książkowego wcisnęły się potem pojęcia obce, które do..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 126
" Stości i głębie systematów, kiedy z nich nic na pożytek wydobyć nie można. Z filozofii natury nikt się nie nauczył nauk przyrodzonych, ni dziejów z filozofii historyi. Filozofowie — jak Tenneman, autor historyi ich systemów powiedział — byli to wielcy ludzie, tylko szkoda, że..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 127
" teryi, prowadzą od świata niewidomego do świata widomego, od myśli do rzeczy, od teoryi do praktyki, i choć na oczy własne patrzyli się na rewolucye w świecie naukowym i społecznym, nie pojmowali, aby to było tego tajemnego związku dziełem. Panowanie rozumu, które filozofia..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 128
" budować przyszłość, ogarnia więc wszystkie trzy kategorye czasu w jedni. Pod tym względem będzie to filozofia postępu, nieprzyjaciółka wszelkiej stagnacyi, pociągająca przechodem swoim ociężałych, a tych, co chwytają za koła jej potężnego, toczącego się naprzód rydwanu, aby..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 129
" Filozofia pod tym względem będzie nieustanną inkarnacyą myśli, nieustannem poczynaniem z ducha. Ku wyjaśnieniu rzeczy użyjmy przykładu. Liwiusz opowiada, (1) że w czasie wojny Latynów, wtenczas, kiedy się trzydzieści narodów sprzysięgło na zgubę Rzymu, że w chwili tak groźnego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 130
" chowość objawiająca się — jest idea wiedząca się — w ogóle jest cel, jest postęp, jest mądrość. Filozofia nowa pojmie, że tam prócz wiedzy jest żywot ducha, jest inkarnacya jego w jednostkach — że zatem ten cel, ten postęp, tę mądrość, realizują narody, a w narodach..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 131
" w państwo, moralność w życie spółeczne i familijne, prawda w umiejętność i t. p. Myśl staje się tu kształtem, słowo ciałem. Myśli i słów dla tego tylko taka jest potęga, że są wstępem do czynu, że są możebnością czynu. Ale potęga czynu jest najwyższa. Myśli w..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 132
" siłyby się państwa, religie, umiejętności; świat ziemski leżałby odłogiem, samemu przyrodzeniu zostawiony. Duch więc w ludzkości przez czyn się pojawia. Myśl i wiedza są marami niewidzialnemi tego ducha. Czyn je dopiero obłóczy w ciało, ubiera w kształty zewnętrzne, i nadaje..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 133
" Każdy czyn sam przez się jest potęgą, już dla tego, że jest zupełną rzeczywistością. Więc i czyny jednego człowieka mogą być wielkie. Ale, jak myśli zestrzelone w jedno ognisko wiedzy ludu, potężnieją; — jak owe allah! Mahomedanów, grzmiące z tysiąców piersi, groźne jest..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 134
" pna kolej żywota. Podobnie na polu bitwy odbywa się wielki czyn dziejowy; losy ludów się tam ważą, i cala ich przyszłość rozstrzyga. Czyny zatem z natury swojej wytknięte są palcem nieskończonej mądrości, rządzącej światem i oraz mądrością ludzką uwarunkowane. To też jest..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 135
" w dwóch różnych stosunkach duchowości do przypadkowości; — tu życie czynne bez mądrości, wola puszczona na wiatr przypadku; tam żywot działającego w mądrości ducha, panowanie woli i rozumu nad przypadkiem; — tu objaw, tam pojaw i rozwój. Po takich to czynach, któreby czynami..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 136
" ctwo prawdzie. Po czynach sądzisz męża, i ciebie po czynach osądzą. Straszliwy sąd Boga będzie sądem z czynów twoich. — Tak, co zostało końcem, stało się znowu początkiem, czyn uwydatnia myśl, i zażega myśl nową, wiodącą znowu do czynu. Ztąd historya nauczycielką..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 137
" objawia. Wszystka zatem rzeczywistość wejść musi w zakres tej filozofii, a raczej filozofia w nią, ażeby poznać, co jest żywotne, a co martwe, odczepić i odrzucić wszelkie narosty, co przyciskają wzrost sił żywotnych, — i dopiero żywot z żywota wyprowadzać. Filozofia przez..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 138
" Kiedy Hegel pochodnią rozumu wszystkie, obszerne rozpatrzył regiony ducha, kiedy wszystkie umiejętności poddał pod trybunał swojego systemu, a wszystkie żywotne objawy ducha zidealizował, i pokazał, że się wszystko, co jest, w tym systemie odbija, a system sam, że się z wszystkiego,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 139
" wykładał, nie korzystał, ale pohulał sobie. Ukrojono mu raz i drugi majątku, nareszcie zabrano całe mienie. Tu dopiero ocknął się z letargu; poznał, że straciwszy wszystko, co jest materyalne, wewnątrz siebie, w ukształceniu ducha, powinien znaleść środki szczęścia i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 140
" nie zatliło owo wyższe natchnienie, co daje pojrzeć w ducha narodu i uczepić tam nowe, postępowe pojęcia. Pierwsze nawet Polaków prace filozoficzne nie w polskim, ale w niemieckim pisane były języku. Zkąd to zjawisko? — Rzecz bardzo naturalna. Autorowie widzieli nadzwyczajny..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 141
" Dziś na próżno niesiemy im dań rozumów naszych, z pretensyą aby tę dań przyjęli, jako lepszą nad to, co sami posiadają — z pretensyą, aby ustąpili z tronu, a nam na nim zasieść pozwolili, — z pretensyą, aby uznali że im upojonym chwałą wieków i przekonaniem najwyższości..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 142
" młodym świat się uśmiecha. — Wyście klassycyzmem, my romantyzmem filozofii; — waszą germańską rwano, naszą słowiańską zwać będą. (1) W poprzednich dwóch działach wystawiliśmy dwa osobne charaktery: filozofii niemieckiej i słowiańskiego usposobienia w pojmowaniu Boga i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 143
" Obejrzmy bliżej stanowisko każdego z obydwóch, jakie zajęli, z jednej strony względem filozofii niemieckiej, z drugiej względem własnego narodu. August Cieszkowski, w przedmiocie filozofii dwie dotąd książki napisał, obie w niemieckim języku. Prolegomena do Historyozofii, wyszły..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 144
" dojrzał, że owa sprzeczność wynika z treści, że duch wiekuisty, objawiający się w dziejach, a zatem w czasie, nie mógł dziś już stanąć na najwyższym szczeblu rozwoju swego. Jeżeli więc pojęcie Heglowskiego ducha odpowiednie jest rozwojowi dzisiejszego czasu, pojęcie to tem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 145
" Myśl rozumowa, powiada (1), znalazła i pojęła się w historyi, tak jak się znalazła i pojęła w każdym innym bycie ducha n. p. w prawie, w religii, w naturze it. p. i to jest jej wielkim postępem, atoli nie ostatecznym. Myśl znalazłszy się u siebie w dziejach przeszłości, powinna..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 146
" Drugie pismo Cieszkowskiego jest w formie lista, wystosowane do professora filozofii Micheleta w Berlinie, niegdyś nauczyciela autora, z powodu wydanych przez tegoż odczytów o osobowości Boga i nieśmiertelności duszy (1) — Powiedzieliśmy wyżej do jakich wypadków ostatecznych przyjść..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 147
" nazywa), kojarznia ogółu i pojedynku. Do pojęcia tej koncentracyi ducha w szczególe filozofia Hegla nie przychodzi. Ma ona wprawdzie trzy odpowiednie kategorye ogółu, pojedynku i szczegółu, atoli ostatnia tak mało jest kojarznią dwóch pierwszych, że raczej tylko jest rozpływaniem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 148
" dzi jest i jego osobowość objawionÄ…. Bóg uosabia siÄ™ w każdym pojedyÅ„czym czÅ‚owieku, ale w żadnym nie uosabia siÄ™ do zupeÅ‚noÅ›ci, bÄ™dÄ…c w sobie jednÄ…, niezmiennÄ… ideÄ…." (1) Å?atwo byÅ‚o Cieszkowskiemu pokazać sÅ‚abość i niedostateczność takiego wypadku, ale oraz odnieść go..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 149
" sobie autor na później, dając tylko do zrozumienia, że kto ma oczy ku widzeniu, dopatrzy już w tej krytyce tego przyszłego rozwoju rysy. Zapewne, że kto głębiej sięgnie w znaczenie przywiedzionych przez krytyka słów na początku i na końcu pisma "Veni creator spiritus", i z tem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 150
" każdej chwili inne, przemienne, i kiedyś w proch się rozsypie; dusza zatem nieśmiertelna musi mieć ciało inne, niezmysłowe, niezmienne i nieśmiertelne. Podobnie i duch ludzki zostający pod wpływem ciała śmiertelnego, nie może być duchem nieśmiertelnej indywidualności człowieka,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 151
" jego słabe strony, a ostatniem pismem swojem już nawet robi rozbrat z samym systemem. Kwestya osobowości Boga i nieśmiertelności duszy w tak nagiej przedstawiona abstrakcyj, jak to Michelet uczynił, naprowadziła go, do szukania innej drogi, któraby zamiast abstrakcyj w owych kwestyach..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 152
" ruszania kwestyi żywotnych czasu, np. pisma jego francuzkie o kredycie i o izbie parów francuzkiej, na zasadach nowszej filozofii oparte. Wszelako ten kierunek ducha jego słowiański, jest w nim tylko poczuciem, rzekłbym instynktem, nie stał mu się wiedzą silną, coby go ideą..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 153
" Wystąpienie Trentowskiego, acz w obec Niemców, nosi zaraz na wstępie piętno słowiańszczyzny. Wręcz im powiada, żeście dotąd żadnej nie mieli fiilozofii, i ja wam dopiero takową przynoszę. Otwieram wam świat nowy, któregoście nie znali, jest to świat boski, świat, który aby..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 154
" pojęcia autora. Najnowszy, jasny, treściwy i gruntowny obraz całego systemu dało pismo Teraźniejszość i Przyszłość w drugim zeszycie z r. 1844. Podajemy go tutaj czytelnikowi, jako najrzetelniejszy obraz filozofii Trentowskiego, już w obszernych dziełach rozścielonej, ile, że..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 155
" tem. Polska i słowiańszczyzna są narodami przyszłości. Dziś budzi się u nas rodzima mądrość; za nią pójdą religijne i polityczne ustawy, oraz wojenne czyny, Nowy duch europejski, nowa era, której oczekują wszyscy z utęsknieniem, wyjść może li z młodzieńczego naszego szczepu,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 156
" teizm wylewa się koniecznie w Ateizm." Cóż przeto przedsiębierze filozofia narodowa? Ona mówi: Bóg musi być transcendentalnością, i znajdować się, jak w średnich wiekach, za krańcami świata, jeżeli wieczność ma być pierwiastkiem doczesności; jeżeli Bóg ma być osobisty i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 157
" rażenia się Trentowskiego, jako Jaźń, światem boskim w stworzennnej jednostce. Jaźń jest bóstwem stworzonem od Boga wprost i bezpośrednio, zamieszkującem światową istotę człowieka; tchnieniem Bożem w nas; tem, co Grecy zwali tejonem, a Scholastycy numenon; tem, co Pismo Święte..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 158
" istotą, niż ciało i dusza, niż mięso lub myśl czysta. Ona będąc rzeczywistością, jak Bóg jest realnością i ideałnością w jedni, będącej naszą sobistością; ma przeto ciało swe i duszę swą, ale transcendentalnej, t. j. zaświatowej, nadziemskiej, nadzmysłowej i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 159
" dliwieniu szatańskej woli swej jaźni. Słowem, jaźń nasza, to człowiek wewnętrzny, transcendentalny, święty, ciałem i duszą pochodzący z niebios; jaki był w przedświecie, t j. nim się urodziliśmy, i jaki będzie w pozaświecie, i. j. po śmierci ziemskiej; strojący się tutaj w..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 160
" sam stworzył. Bóg rządzi światem i wije pasma ludzkich dziejów, jako jaźń ludzka rządzi naszym żywotem i naszemi czyny. Bóg jest wolnością wszechświata, jaźń ludzka li wolnością należącego do siebie świecika. Bóg wiedzie ludzkość na coraz wyższy stopień, wedle pewnego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 161
" biblijnem Logos, pewną boskości stworzonej, nigdy niegasnącą, choć co chwila zmieniającą czasowe swe barwy iskierką. — Jak w Bogu, tak w człowieku i w każdej rzeczy, całkowitość jest trójcą. Trójcą tą pod względem jednoprzydrugości (simultaneitatis) jest realność,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 162
" i niemógł być libertynem, kto gardził religijnym indyfferentyzmem, co miał począć? Przypomniano sobie stare podania, wedle których Adam, Patryarchowie świata, słowem ludzie pierwiastkowi, mieli posiadać oko cudowne, widząc wprost, czyli bezpośrednio Boga i rzeczy nadziemskie; że..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 163
" dząc Boga i Jego aniołów bezpośrednio. A co robi nasz filozof Trentowski? Wielki, jenialny krok, ratujący ludzkość od zwrotu w średnie wieki i od włóczących się proroków, zachowujący filozofią, przy czci, swobodzie i samodzielności, którą ciężko wywalczyła, t. j. wyprowadza..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 164
" filozofii pod względem poznania? Nie zmysł, lub rozum, ani umysł, ale mysł. Czem jest twa filozofia? Nie Realizmem, ani Idealizmem, lecz Teizmem, stanowiącym istnienia i poznania rzeczywistość. Co nowego nam dajesz? Świat trzeci, świat boski, myślowy, o którym gwarzyliście i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 165
" padnienie się w nową tezę i antytezę, czego w Trentowskiego metodzie nie ma. Stanowisko autora uniwersalnej filozofii ze względu na filozofią niemiecką i słowiańską jest zupełnie przeciwne od stanowiska Cieszkowskiego. Tego tu policzają sami Niemcy do filozofów swoich, tak ściśle..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 166
" (des Seins), tak że przedświat jest uzmysłowionym państwem pojęć, świat uzmysłowionem państwem bytu, a pozaświat uzmysłowionem królestwem idei; — ale właśnie to uzmysłowienie, ta wyobrażalność płodów czystego rozumu jest zasługą Trentowskiego, jest osobnym poglądem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 167
" dalszy rozwój systemu, a mianowicie Teozofia, nad którą autor pracuje, jeszcze przyniesie. Mysł wedle autora, jest stopem wszystkich władz poznania: zmysłu, wyobraźni, pamięci i rozumu; umu, rozsądku i umysłu; uwagi i rozwagi. Tę jedność wyobraża sobie autor, jako nową,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 168
" materyi bez ducha, ani ducha bez materyi, — ani zewnętrznego świata bez wewnętrznego, ani wewnętrznego bez zewnętrznego, — przeto tylko istnieje całość, jako jednia formy i treści, jednia materyi i ducha, i nie daje nic trzeciego w osobni do dwóch pierwszych, lecz jest jednością..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 169
" ukaże się pod szkłem kształt róży bladej, jakby jej mara. Takiego thejonu, coby byt tylko marą, i to widomą marą przedmiotu, nie przypuszcza filozofia Trentowskiego, wolna od mystycyzmu. Cóż zatem mysł w róży, jako boskość pojmuje — oto różę w transcendentalności, to jest..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 170
" jący dziś w futerale człowieka zewnętrznego. Jest to upostaciowana Monas Leibnica. Przesięganie kształtującego pierwiastku sięgnęło tu najwyżej. Jaźń ma ciało swe i duszę swą, ale transcendentalnej, t. j. zaświatowej, nadziemskiej, nadzmysłowej i nadumysłowej natury. —..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 171
" w Zagajeniu do Chowanny §. 10. "Komu Bóg jest czystą ideą, ten odmawia mu, sam niewiedząc o tem, rzeczywistości." Obok Cieszkowskiego i Trentowskiego stawiamy Józefa Kremera i bezimiennego autora Filozofii materyalnej. Obydwaj należą także do filozofów polskich, którzy wyszli ze..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 172
" polityczną, a którą dla tego autor nazywa materyalną, ie jest nauką walki człowieka z materyą. Ekonomia, jako nauka społeczna oprzeć się musi na pojęciu natury samego społeczeństwa, a to będąc wynikłością konieczną ludzkiego bytu, doprowadza autora ostatecznie do zbadania..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 173
" dzielnością w sobie wyłonienia się w świat pojawów. Byt absolutny jest tu zbliżony do idei absolutnej Hegla, będącej jednością wszystkiej wiedzy i wszystkiego bytu; — jest wreszcie bóstwem wyprowadzającem świat z łona przed— wieczności. Autor miał zapewne na uwadze to..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 174
" dza tworzenie poprzedać powinna, — bo tworzyć jest prawdę, wiedzą pojętą w czyn, w rzeczywistość obracać, — więc gdyby tylko chodziło o świadectwo pewności bytu nas, jak u Kartezyusza, osiągalibyśmy takowe już poprzednio przez wiedzę, a nie dopiero przez tworzenie. Lecz..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 175
" w pojmowaniu bóstwa. (1) Przechodzi zatem do uważania bytu człowieka, jako absolutu wszech rzeczy ludzkich. "Byt człowieka, — powiada §. 3. — jest rzeczą samą przez się, skoro niemożemy rozumowo go wyprowadzić z żadnej odleglejszej przyczyny; więc względnie naszego pojmowania,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 176
" Jest duch ludzki, powiada, obdarzony najprzód władzą pojmowania, którym to środkiem stawa w związku ze światem duchowym. Lecz pojmowanie zwraca się zawsze do czegoś obcego, a zatem nie należy do natury absolutu. Druga władza ducha jest twórczość, bez porównania od pierwszej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 177
" mocy którego idea stworzoną została. Myśl pojęta staje się materyałem twórczości, która ją dalej prowadzi i przetwarza. Tym sposobem pojmowanie tworzy powszechną jedność ludzkiego bytu (str. 20.), bez władzy pojmowania ta jedność nie mogłaby istnieć. Warunkom tej powszechnej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 178
" chowy, samem tylko jest przypuszczeniem — wypada ztąd, że rzeczywistość materyi jest taka sama, jak rzeczywistość ducha, i że materya bynajmniej nie leży za światem naszego absolutu, jak to autor (str. 23.) utrzymuje. Świat ludzki tak mało jest samą duchowością, jak mało..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 179
" Głębsze o wiele pomysły zawiera §. 5. i następne. "Powszechna jedność ludzkiego bytu, musi mieć za wynikłość jedno powszechne tworzenie. Nie powtarza absolut w rozlicznych swoich uosobieniach zawsze jedno i to samo tworzenie. Bo gdyby tak było, nie miałaby miejsca absolutu..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 180
" jest: człowiek-ludzkość. Tem doskonalej człowiek żyje i godność swoją wznosi, im ściślej wchodzi w ten związek dwoisty z ludzkością, a zatem im dzielniej własną siłą tworzy w warunkach powszechnego postępu. To jest właściwa stopa probiercza, pojedyńczych ludzi. Geniusz..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 181
" Przechodzimy teraz do pisarzy polskich, którzy porzucili całkiem spekulacye filozofii, a uderzyli w strony mystycyzmu lub powołania Messyaszowego. Na przejściu do nich spotykamy filozofów opartych na piśmie świętem, czyli na powadze religii objawionej. Jest to Bochwic Floryan i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 182
" nia się i tęsknoty, zazdrościłem ludziom ślepej wiary, którzy nieznając całkiem nauk i filozofii, w pobożności, choćby fanatycznej, znajdują szczęście z zaspokojenia się w przeczuciu i potrzebie wiary. " (str. 59.) Wiarę więc położył Bochwic za zasadę swojej filozofii i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 183
" tana, jako jutrzenka filozofii narodowej. Wtem znaczeniu rzecz biorąc, Trentowski słusznie go nazwał Talesem polskim. Bochwic podobnie jak Królikowski nie ujął pism swoich filozoficznych w system, ani w metodę. Są to więcej aforyzmy o Bogu, świecie i człowieku, w jego duchowych i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 184
" robić w sobie pojęcia tak oderwanego, że tego świata widomego i dotykalnego jest stwórca niewidomy i niedotykalny. Jest to wiara objawiona, dana człowiekowi jednocześnie z życiem, myślą i uczuciem moralnem." Nie docieka więc Boga zewnątrz świata, ale też nie twierdzi, aby był..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 185
" grobie bliźniego, patrząc na jego zwłoki śmiertelne, sądzę, że ziemia powraca do ziemi, a duch wznosi się w świat duchowny. Ze skruchą i wzniesieniem myśli na grobach zwyczajną, mówię pacierze i wzdycham do Boga za duszę nieboszczyka. Sąd też rozumu zupełnie zostaje zaspokojony..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 186
" cia, pamięci, myśli i uczuciu moralnem, wznosi się w świat duchowny, mając byt nieśmiertelny, indywidualny." "Lecz jakie jest to życie? niespokojność wrodzona ciągle o to pyta, i ze skwapliwością bada, i tę więc wrodzoną skłonność śledzenia o losie przyszłym, uznaję za..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 187
" przybytku boskiego i zostać ogniwem pośredniczącym między stwórcą i ciągłą kreacyą, z własnodzielną myślą i czynnością. Jasnowidzenia magnetyczne są widzenia z takiego świata pośredniego. Z tego przedstawienia nauki Bochwica o nieśmiertelności duszy, silnie przebija..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 188
" wolne, powszechne, do natury ludzkiej przywiązane, znosić należy z religijną rezygnacyą, iż Bóg powszechny ojciec nie nasyła zapewne cierpień i nieszczęść napróżno i nie bez celów" — któż w tem orzeczeniu nie widzi spokojnej rezygnacyi ludu słowiańskiego, co tyle wieków..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 189
" w piśmie, poświęconem zasadom społecznym, które Polską Chrystusową nazwał. (1) Pismo święte jest podstawą i regułą jego nauki społecznej. Ewangelia Chrystusa jest rzeczywiście słowem bożem, które przez Chrystusa narodom objawionem zostało, a zadaniem i ostatecznym celem rodu..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 190
" się ludzkości między sobą w królestwo boże tu na ziemi; czyli jest powiązanie się ludzi i narodów w społeczność najdoskonalszą, wśród której Chrystus zamieszkuje. Mickiewicz (1) zarzuca autorowi, że nigdzie nie. wytłómaczył się jasno względem głównych dogmatów religii..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 191
" twoimi wybranymi, panującymi z nim wszechwładnie nad światem, przez doskonałe jemu posługi." — "Nie ma żadnego zbawienia dla osobników! Kto popada w wyosobnienie, wyłączność i przywileje, przestaje należeć do ludzkości, i jest względem niej trupem, a najczęściej pasożytem,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 192
" nałego, do którego nas Chrystus powołał, do którego wskazał nam drogę, i którego przedstawił nam w swojej osobie, żywy przykład. Modlić się więc, Jestto wzorować się na obraz i podobieństwo boże; Jestto sięgać duchem szczytu doskonałości, "bądźcie doskonałymi, jak Ojciec..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 193
" Niego skuteczną i zbawienną się staje. Aby zaś to nastąpiło, potrzeba naprzód chrztu z wody, to jest obmycia się z plugactw starego pogańskiego świata, wyprzysiężenia się szatana, to jest książęcia tego świata; a dopiero w tym stanie łaski dojść można do Chrystusa i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 194
" iywym i całym, bo Chrystus jest przytomny w kościele swoim — ten dostępuje godności Syna bożego i nabywa prawa do największego w świecie wszechwładztwa, do królowania z Ojcem niebieskim. — Kto przystępuje do komunii Chrystusa, powinien wyrzec się siebie samego, swej rodziny, i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 195
" rumu podobnie rozwiązała religią, rozwiązawszy wszystkie jej formy, i pozostała na tem stanowisku krytycznem, ratując się samą abstrakcyą, jak n. p. Dawid Strauss, który pisał o tem, co nie zaginie nigdy w Chrystyanizmie, (uber das Unvergangliche im Christenthum); a to, co zaginąć..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 196
" z tego właśnie względu myśl ludzka do tej sfery sięgać nie powinna, ale że od samego stwórcy ma w szukaniu szczęśliwości społecznej zakreślone koło dociekań swoich. Iż tak jest, bierze autor dowód z ciągłych i nieustających poświęceń tych wszystkich, co dla dobra..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 197
" gnetyzm, — który dotąd do osobistych widoków i przez osobnicze osoby był doświadczany, — lud pobożny zechce doświadczyć, że skutki cudowne daleko będą ogromniejsze. Magnetyzm wtenczas przestanie być zwierzęcym, a okaże się jako duch boży, jako miłość boża wszystko..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 198
" tedralnym Paryzkim okazał się cud, cud niepojęty dla chrzczonych i niechrzczonych pogan. W tym dniu Andrzej Towiański i Adam Mickiewicz, wystąpili publicznie, jako posłannicy Pana odwiecznego. Po odbytej spowiedzi i po uroczystem przystąpieniu do komunii Ś. zapowiedzieli oni..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 199
" nic czystego wypłynąć, ani też z ust niezbożników żadna zbawienna nauka wyjść nie może." — Tudzież utrzymywanie, że w ludzie złożoną jest wszelka potęga duchowa, i że z niej tylko wyjść może zbawienie. "Lud wszędzie i zawsze nosi w sercu swojem, te święte zarody żywota..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 200
" kości, nie dla siebie, wlał Bóg miłość rodzaju ludzkiego w pierś jego. — Są to dwie jednostronności, które przyszła filozofia znieść przez wyższe pojęcie powinna. Inkonsekwencye z jednostronności Królikowskiego wypływające są te: że przyjąć musiał nieśmiertelnie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 201
" Hoene—Wroński pisze tylko w języku francuzkim. Od r. 1810—1818., wydał w Paryżu szereg pism matematycznych, stanowiących jego filozofią matematyki. Roku 1818. zaczął wydawać pismo peryodyczne Sphinx, które się zakończyło polemiką bardzo materyalną, bo pieniężną, w procesie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 202
" cznego celu państw, oznaczenie bezwzględnego uwarunkowania człowieka i odsłonienie przeznaczeń narodów. Tą treścią Prolegomena są tymczasowem rozwinieniem trzech następnych tomów nauki messyanizmu, które sobie autor wydać zamierzył, pod następującymi tytułami: III) Paracletisme..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 203
" gelią — słowo boże, aby królestwo boże sprowadzić na ziemię. Wroński widzi w świecie antinomią społeczną, to jest walkę na zabój dwóch stronnictw przeciwnych, znanych pod nazwiskiem Wigów i Torysów, Republikanów i Monarchistów, Demokratów i Arystokratów, Liberalnych i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 204
" nich jest nauko społeczna, mająca na celu ziemskie, a nie niebieskie zbawienie. (1) Tym sposobem kierunek nauki Królikowskiego jest u Wrońskiego kierunkiem jednostronnym, jednym z tych, które z przeciwnem stronnictwem prowadzi walkę na zabój. Zadaniem zaś messyanizmu jest zniesienie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 205
" W pierwszej części Prolegomenów autor messyanizmu tak mówi o swojej filozofii: "Nowa i może ostatnia nauka filozoficzna pojawia się dziś we Francyi. Wyrasta bezpośrednio z wielkich wypadków filozofii niemieckiej, i zbieża do ostatecznego wypełnienia wiedzy ludzkiej. Podstawą tej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 206
" Oto jest wielki, rozległy system nauki Wrońskiego, którą rozwinął metodą, jak ją sam nazywa genetyczną. Jest to znowu metoda dyalektyczna Hegla, i sam autor przyznaje, jako ją sobie przyswoił z najnowszej filozofii niemieckiej. (1) Pierwsza dyalektyczna trójca Heglowska jest: byt,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 207
" monią najwyższą obojga, jako ostateczną celowość. — W innej formie są tu Trentowskiego trzy światy: idealny, realny i boski. Wroński tą metodą zastosowaną do nauk matematycznych zrobił w nich ogromną reformę. Dociekł najwyższego prawa ilości matematycznych objętego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 208
" bezwzględnych celów człowieczeństwa, to jest przez ustanowienie ostatecznego celu moralności człowieka, który to cel także będzie ostatecznym celem państwa. Zadaniem uniwersalnem państwa jest rozwiązanie ostatecznych przeznaczeń ludzkości, zaprowadzając takie ciała polityczne,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 209
" warunkowej rzeczywistości, którą jest absolut i z tego też źródła wypływa prawo twórczości, wedle którego wszelka twórczość odbywała się. To prawo twórcze stanowi metodę filozofii spekulacyjnej, czyli jest podstawą wszelkiej teoryi. Ale to prawo, będąc najściślej..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 210
" wzniosłe posłannictwo na ziemi. Ta samodzielność twórczości w człowieku tworzy jego autonomią. 3) Celowość, zdaje się być cudownej, tajemniczej natury. W każdym systemie rzeczywistości stworzonej stanowi podstawę niewidomą, ale przewidującą, opatrzną, która w harmonią..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 211
" chowa. Dwa zatem różne stany obejmuje istnienie człowieka: 1) stan natury, w którym poddaje się jej prawom, sobie zupełnie obcym, jest to uwarunkowanie jego kreacyi od niego całkiem niezawisłe; 2) stan rozumu, będący warunkiem jego samodzielności twórczej. Prawa, którym tu ulega,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 212
" każdego z osobna; albowiem pokaże się, że te dwa żywioły pierwiastkowe, w stanie bezwzględnym, są tożsamością, że bezwzględna prawda, jest bezwzględnem dobrem, a dobro bezwzględne, jest prawdą bezwzględną. Osiągnienie obojga, czyli zdobycie bezpośredniej wiedzy i zdobycie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 213
" coelestia, creditis? wnosi Wroński, że Chrystus nie nauczał uczniów swoich rzeczy niebieskich, boby tego niezrozumieli i dla tego obiecał przysłać ducha Śgo., któryby ich tej prawdy nauczył — i dodaje: Nous vous répliquons, que c'est nous, qui par la sainte mission du Paraclet,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 214
" koniecznie prowadzić musi do odchylenia i zaprowadzenia nowego i najwyższego dogmatu kościoła, mającego się stać dopełnieniem ostatecznem Chrystyanizmu, jako religii objawionej, i zbudowanej na duchowem odrodzeniu się człowieka, to jest na moralności istoty rozumnej. Tę missyą mają..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 215
" dans son futur protectorai d'une nouuelle confédération slavonne. (1) Radzi dla tego Rossyi nie wytępiać narodowości polskiej, i pod gwarancyą zachowania narodowości każdego szczepu popierać ideę panslawizmu. — Missyą ludów słowiańskich jest przechowanie u siebie postępów..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 216
" dyńczej nauki, z którego cala jej rzeczywistość rozwija się To prawo jest słowem, a nauka sama jest ciałem tego słowa. Odgadnąć to słowo, jest zapewne wielkiem zadaniem człowieka. Wroński sięga dalej. Wszystkie te prawa najwyższe, wszystkie te słowa są tylko celem,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 217
" uświęcił narodowości ludów, i odniósł je nie do przypadku lub igraszki losu, ale do wyższych celów bożych, i dla tego słusznie powiada: "que la destruetion d'une nalion est un assassinat public, pour le quel la justice eternelle a prescrit la peine du talion." (1) — Myli się jednak..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 218
" artykułem wiary, nie filozofii. Że taki czas wywołuje mędrców, proroków i messyaszów, jest bardzo naturalnie, ale nie do pojęcia jest, że autor messyanizmu sam to naturalne zjawisko należycie ocenił, a jednak siebie tylko wśród tych wszystkich messyaszów, za prawdziwego uznał, i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 219
" Co autor rozumie pod dobrem bezwzględnym i pod prawdą bezwzględną, które to stanowiska w messyanizmie osiągnięte być mają, bliżej nie oznaczył. Zdaje się, że pierwsze ma być zdobycie nieśmiertelności, drugie poznanie absolutu. Zgadzamy się zaś zupełnie z Trentowskim, (1) że..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 220
" sence intime, telle, gu'elle subsiste par elle meme dans ces re gions superienres, gui jusq'a ce jour, sont demeuries couvertes d'un voile impenetrable pour tintelligence de l'homme. Aby to pojąć, i razem ocenić prawdziwość takiego orzeczenia się, należy wiedzieć, że w skutek..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 221
" rozumu jest tylko wszędzie pojmującą się myślą. Naprzeciw tej filozofli, stawia filozofią swoją bezwzględną, która ma pojąć samą istotę absolutu, a że z absolutu wszystkie owe rzeczywistości i świat cały wyszły sposobem kreacyi, filozofia bezwzględna rozwijać się zatem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 222
" Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non polestis portare modo, że nie przyszedł jeszcze czas odkrycia zasłony z istoty absolutu, i że sądząc po usposobieniu ludów, długo jeszcze trwać będzie, iż tylko sami poświęceni (la partie esotirique) w messyanizmie znać będą istotę Boga...."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 223
" mowiedzy, jest autothezyą, czyli jest stanowieniem się z konieczności. Przeciwnie słowo jest dzielnością, jest działaniem wolnem i niezawisłem od żadnej przyczynowości (virtualiti creatrice), jest autogenią, czyli jest potęgą nadającą sobie byt, w skutek obecnej samowiedzy..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 224
" przeznaczeniem; na odwrót rozum jest nieograniczony w swojem działaniu, a tworząc przeznaczenie, tym charakterem, że to przeznaczenie nie może być inne, tylko rozumne, warunkuje sobą przeznaczenie samo." "Z natchnienia bożego już w religii objawionem zostało ludowi takie pojęcie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 225
" wa jest podstawą (le principe), a dogmat duchowego odrodzenia jest celem (la fin ou le but) tej świętej nauki." "Oba te dogmata dziś jeszcze nie są pojęte; albowiem słowo, λογος , dzisiejsi teologowie uważają za samą mądrość a odrodzenie za oczyszczenie się z grzechów,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 226
" telligencyą, o ile się takowa w najdoskonalszym utworze człowieka objawić mogła. W takiej kreacyi nadprzyrodzonej Chrystus nie mógł mieć innego ojca, tylko Boga i musiał być poczęty z Ducha Śgo, to jest z mądrości bezwzględnej w jej planach odwiecznych, mających przyszłość..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 227
" udział w zbawieniu przez siebie zdziałanem, i tym sposobem połączyć z sobą solidarnie cały rodzaj ludzki. — Nakoniec zmartwychwstanie miało okazać naocznie, istną rzeczywistością, bo Chrystus rzeczywiście umarł i powstał z martwych, że to jest ostateczne odrodzenie się z..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 228
" subjektowego istnienia swojego, niezawiśle od ciała, które na nim odemrze starością lub chorobą, alboli też umęczone być może. Żyć więc i istnieć będzie tą wiedzą subjektową, którą nabył, i którą siłą twórczą w sobie do takiego niezawisłego istnienia wywołał. — W..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 229
" ród jego nie ma znaczenia i niepodległości politycznej, gdzieby prędzej natenczas go pojęto i zrozumiano. Widzieliśmy, że w filozofii Wrońskiego liczne przebijają się systemy filozofów. Jest substancya Spinozy, i idea absolutna Hegla, jest Kantowska transcendentalność; jest..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 230
" punktach nie byłaby tak surową, gdyby recenzent wprzody był czytał naukę Messyanizmu. Najniesłuszniej zarzuca Bukatemu nietolerancyą i nazywa go Antychrystem. Tak oderwane z całości zdanie, jak jest następujące:" Wiara zatem ma być uniwersalną, jeśli człowiek ma rozwiązać swoje..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 231
" de devoir jamais supprimer les diverses confessions ou églises chrétiennes, il faudra au contraire et dans tous leurs développements, les faire subsister toujours, comme autant de pépinieres religieuses, ou se formeront les hommes qui, sans quitter leurs églises respectives, et meme sous la..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 232
" ken vom "Wesen des Christenthums" zu widerlegen. Obydwaj zapewne z innego zapatrywali się stanowiska, a jednak do tych samych doszli wypadków. Bukaty też nie przeciw reformacyi, ale przeciw analitycznemu pierwiastkowi protestantyzmu powstaje, wolen zresztą od wszelkiego fanatyzmu..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 233
" wiańskiej z głównej zasady pierwiastka słowiańskiego wyprowadzili, co oraz służyć za dowód powinno, że w pojęciach ludu, w jego usposobieniu duchowem, są podobnie złożone żywioły i zasady każdej przyszłej filozofii, jak są złożone żywioły i zasady jego przyszłego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 234
" mego świata, i objawiły się w Chrystusie nie przypadkiem, ale wolą i wpływem ducha onego świata? Co jest byt, u autora ekonomii materyalnej, w którego pojęciu leży twórczość, którą i Wroński pojmował i nazwał la rationalité créatrice, jeżeli nie rozłoga tego niewidomego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 235
" przeciwieństw, ale tylko do ich bezwarunkowości. Polska Chrystusowa przed innemi przeprowadza myśl braterstwa wszystkich członków, wszechwładztwa ludu, przeobrażenia własności prywatnej na lennictwo boże. Ideę posłannictwa narodów wyrobił Wroński, uważając naród, jako wcieloną..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 236
" i szuka nadprzyrodzonego światła, któreby zstąpiło na niego, i jasnowidzeniem odkryło mu oblicze duchowego świata — gdzie dlań nie ma ani ciemności, ani zapor materyalnych; — tyle razy człowiek taki popada w mystycyzm. Filozof wyrozumuje rzecz i uzasadni silą przekonania; mystyk..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 237
" nie, naszym sądem, jest tak ważne, że niem Cieszkowski obala całą filozofią niemiecką, dla której myślenie było jedyną i wszystką rzeczywistością. Trentowski mimo uporczywej walki przeciw mystykom i ich nauce, przyjmuje przecież jak i oni to samo jasnowidzenie Boga, ten sam..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 238
" Tem się przeważnie wyróżnia od mystyków, i z tego względu filozofii jego mystycyzmem nazwać nie można; pogodzić się nawet da z tem stanowiskiem, jego sprawiedliwa i zacięta walka przeciwko mystycznym kierunkom czasu. Wszelako zaprzeczyć trudno, by właśnie ta zgodność wypadku z..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 239
" dzenia. Od razu on zobaczy świat pojawów, ale go jeszcze nie pozna, i tylko tem rozświeceniem oka zewnętrznego świata, znalazł środek, początek do jego poznania. Podobnie intuicya, jest chwilowem nagłem otworzeniem się oka czy to jaźni, czy ducha naszego, ale to światło, dając..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 240
" Dwa te wielkie pierwiastki ducha, którym tylko trzeba jeszcze woli, autotelezyi, aby z nich złożyć pojęcie indiwidualności, a tem samem osobowości ducha, — oba te pierwiastki dopełniać się powinny wzajemnie, aby byt ducha był żywotem, a ten żywot doskonałością działania...."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 241
" twórczością, uczucie jest ciepłem żywota, ogarniające serce człowieka. Wszystko troje stanowi jedność ducha, ale w uwarunkowanym duchu człowieczym przez ciało, jak się już rzekło, jest zawsze przewaga w niej większa jednego kierunku. Człowiek tak uwarunkowany zostaje w..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 242
" żnością domieszania swego nadają tym uzewnętrznieniom duchowym różne formy, bo z różności treści płynące. I tak filozofia negująca uczucie i wyobraźnię staje się krytycyzmem, rozwiązującym wszelakie ukształtowania się ducha; filozofia pod przewagą uczucia jest w służbie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 243
" cyzmu potęgą, prawdą i rzeczywistością; bo wyobraźnia jest władzą ducha człowieczego, a natchnienie jest skojarzeniem tego ducha, z światem niewidomym. Ta kojarznia dopiero nabiera jednostronnego a tem samem spaczonego kierunku, który w szczególności mystycyzmem nazywamy, gdy ten..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 244
" całym blaskiem światła swojego. Jest niekiedy trafna przepowiednia przyszłości, spełniająca się później co do joty. Są to sporadyczne chwile harmonii wyobraźni z rozumem, alboli też wyobraźni z uczuciem, które w umyśle autora wśród widziadeł złudliwych samej wyobraźni,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 245
" sama nawet filozofia, która intuicyą odrzuca, i nią się brzydzi, jako powagą obcą, nierozumową, nie wie o tem, że sama z intuicyi powstała, i na niej" się wciąż rozwija. Filozofia czystego rozumu sądzi, iż cały postęp filozofii dzieje się siłą wniosku, czy to przez..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 246
" jest rozwój tezy, aby dla tego jawną być powinna antiteza; a gdy są znane objedwie, aby z nich bezpośrednio podawała się kojarznia. Umysł, który jedno i drugie odgaduje, odgaduje nagłem przejrzeniem ducha swego, a tysiące innych umysłów pod tem samem a i wyższem ukształceniem, nie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 247
" nienie ducha z jej więzów. Filozofia szuka tych natchnień w rozpatrywaniu się w dziełach mądrości Boga, i w dziełach mądrości człowieka, o które, jako o iskry światła duchowego, zatlewają się iskry natchnienia naszego, i rozświeca się w nas jasnością nowych pomysłów, przez..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 248
" mało wiedzy, myśli i usposobienia. Tylko w głowie myślącej Newtona, uposażonej obszerną nauką, mógł spadek jabłka z jabłoni nagle rozświecić myśl grawitacyi światów. Tylko Archimedesowi najbieglejszemu z matematyków owoczesnych, mogło poczucie lżejszości ręki wśród..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 249
" Filozofia germańska odrzuca tylko ten wyraz od siebie dla tego, że z nim łączy się wyobrażenie duchowości nieskończonej jako osoby, i duchowości indywidualnej jako osoby — co właśnie filozofia czystego rozumu odpiera. Intuicya zatem, będąca dziecięciem natchnienia, jest oraz..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 250
" wszystko nie jest na to, aby było zabawą dla Opatrzności, jak jest dla ludzi zabawą walka byków lub kogutów, alboli widowiska sceniczne. Trzeba więc przyjąć, że te różne narodowości spełniają cel jakiś, a tem samem, że odebrały missyą spełnienia tego celu. Ponieważ zaś ta..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 251
" zmysłów zdrowych ludzi. Tak i mystyk utrzymujący, że miał widzenie Boga, lub ducha jakiego, z którym naradzał się, albo odbierał od niego nauki i rozkazy, gorszy się z tego, że są ludzie małej wiary, którzy temu nie wierzą. — W organicznej części poznamy, jaka to jest siła i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 252
" i socyalnym dzieje na rozproszeniu. My w tych poznakach widzimy zorzę przyszłej wiedzy słowiańskiej; w naukach, by też najbardziej wygórowanego mystycyzmu, upatrujemy nasienniki do przyszłego nowego żywota narodów słowiańskich, ogłaszamy je, jako przejście do ich filozofii; — i z..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 253
" wiańskich, i porę nowego ich żywota, że pierś ich wieszczów taką siłą przeczucia się wypełnia. Pierwsza poezya, co zdaniem naszem w tej wydatności wieszczenia u nas wystąpiła, jest Irydyon z roku 1836. Wieszczenia, które Mickiewicz w poezyach Stefana Garczyńskiego,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 254
" Ale kochanek Kornelii, jej modlitwą zbawion został, bo on kochał Grecyą, i odebrał nowe posłannictwo: "Idź na północ w imieniu Chrystusa — idź i nie zatrzymuj się, aż staniesz na ziemi mogił i krzyżów — poznasz ją po milczeniu mężów i po smutku drobnych dzieci — po..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 255
" wieszczem przeczuciem w cudnym utworze wyobraźni opiewa poeta. Na rozleglejszą skalę wylał ten sam autor wieszczenie swoje w cudniejszym jeszcze dramacie, z r. 1837 (1) , który gra przy okopach Ś. Trójcy. Odlał w nim najpiękniejszą sztuką wydatny haut-relief przyszłej walki starej i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 256
" tniego siedliska przeszłości w zamku warownym przy okopach Ś. Trójcy. Naczelnikiem ludu jest Pankracy, znamienujący tem nazwiskiem skoncentrowanie sił materyalnych. Jest to przywódzca z czasów terroryzmu, zniszczyciel wszystkiej przeszłości; — ten, o którym, wyczekując go ku..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 257
" body i rozkoszy, Boże ludu, każda ofiara zemsty, trup każdego ciemięzcy, twoim niech będzie ołtarzem — w oceanie krwi utoną stare łzy i cierpienia rodu ludzkiego — życie jego, odtąd szczęście — prawem jego, równość — a kto inne tworzy, temu stryczek i przeklęstwo." —..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 258
" słowiańskich: "gdyby można wiedzieć, co Sylla i Mariusz mówili z sobą, kiedy dziwny przypadek pod jeden dach ich sprowadził, możeby w ich rozmowie znalazła się nie jedna myśl, powtórzona w powyższej scenie; bo ten sam spór toczy się od początku społeczeństwa ludzkiego, a tylko..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 259
" a które za dobre i dla ludzkości za zbawienne uznawają. Nie ulegną, choć już mężowie nowi do ich okopów wdzierać się będą, choć zobaczą, że wszystko stracone. Ostatni z nich nad samą przepaścią stanie, zmierzy ją i zmierzy wieczność, co go ma ogarnąć, nieustraszonem..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 260
" odwetu. Starożytni pojmowali to, jako Fatum, jako Nemesis, i osnowali pod wpływem tej nieubłaganej ręki przeznaczenia swoje tragedye. Zdaje się, że autor dramatu poszedł za tą skazówka, i wyszedł z samego stanowiska Nemesis dziejowej — ze stanowiska straszliwego i nieubłaganego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 261
" w imię teoryi morderczych, nie łakomstwem na krew i kawałki gruntu da się taki lud poruszyć, ale chce być rządzonym przez miłość, zgodnie z jego naturą, miłości pełną. On odpychać będzie od siebie każdą władzę bez miłości." Wieszczenia w innych poezyach sięgają nie już..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 262
" stara idea, tak i ona dziś przeciw nowym ludziom powstaje, i otoczy się hufcem wiernych sobie i kochanków swoich. Aż zbudzi się nowa tęsknota, powstanie zwątpienie, krytycyzm czasu, dopóki się nowa idea nie wcieli. Poeta wiara, w nieśmiertelność i w Boga zagrzewa podupadłe umysły,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 263
" takiego narodu, co w trudach, mękach i walkach, wierny idei, którą od Boga odebrał, dla niej żyje i umiera, przedstawia nam poeta w następnem widzeniu sennem: I ujrzałem pośród narodów garsztkę ludzi, ubranych w szaty żałobne, garsztkę ludzi ujrzałem niosącą sztandar, na..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 264
" odwagi, miłości, i ostatnia tylko struna została nicości. "Opuść tę, która nie odżyje nigdy — piękność jej tylko przeszłości wspomnieniem. — Wracaj i żyj pośród ludzi żywych. — A ja tu z nią zostanę i śpiewać jej będę śpiew mój bez nadziei na tej strunie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 265
" uchodzą, jedna szlachta polska patrzy śmiałem okiem oparta na szablach, i nie chce odstąpić ostatniego papieża. "Nie opuścim starca tego — samemu gorzko umierać — a kto z nim umrze, jeźli nie my? — Wy idźcie wszyscy, my nie umiemy uciekać." — I przywaliły ich zwalone..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 266
" to samo przeczuwa u nas poezya rodzima, i świtanie nowej ery wypowiada. Może być że wielkie podobieństwo czasów naprowadza myśl poety, wybiegającą w przyszłość, do przeczucia i wieszczenia. Straszne, konwulsyjne walki starej konającej rzeczypospolitej Rzymskiej, mają wielkie..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 267
" celów narodowości osobne potworzył, i przez nie idee ludzkości urzeczywiszcza, a kierunkiem historyi, która te narodowości rozrywa, i na ich miejsce stawia idee państw różnych. Wniosek ztąd naturalny, który poezya wieszcza uczynić musiała. Wedle niej, prawo Boże skaleczone na tym..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 268
" Co Fryderyk Raumer dziejowem, śmiałem wypisał piórem; co filozof Szelling, mówiąc o dzisiejszej niemocy politycznej, z katedry w Berlinie wypowiedział, to w anielskim uroku poezyi wyśpiewał poeta, porównywając narody, jako harmonią społeczną: Słuchaj w dźwięków tych..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 269
" wyrzeka: zgińcie me pieśni, wstańcie czyny moje! — widzimy w tem wybitne znamie filozofii słowiańskiej, mającej być filozofią rzeczywistości przez czyn. Jaka różnica w tem zakończeniu naszego poety, pełnem energii, a podobnem zakończeniem narodowego piewcy Karpińskiego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 270
" Oboja Wiosna i Bojanicz (1) Zdaje się, że ile razy lot swój poeta ku wieszczeniu posunie, tyle razy korna wiara strąca go z onych wysokości ducha; np. w wierszu Niepokój uderzył w struny Jeremiaszowe, słuchem duszy słucha — drga ziemia, niby brzemienna potwornym płodem, boli —..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 271
" Juliusz Słowacki także nie dobrał się tej siły przeczucia, któreby mu dało jasny pogląd w przyszłość. Z wielu utworów jego dramatycznych tylko Xiądz Marek (1) i Srebrny sen Salomei należą do tego rodzaju poezyi mystycznej. Wielką tragicznością nowszych czasów jest ta myśl,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 272
" przejściem do filozofii słowiańskiej. Kiedy winnych poetach jest więcej wyczekiwanie posłannika niebios, któryby tę ideę przyniósł ludom stęsknionym i zbawił ludzkość, to w autorze Nieboskiej komedyi jest wyrozumowane tej idei pojęcie. "Od Greków świat pogański nie spoczął,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 273
" Cztery roczne kursa prelekcyi Adama Mickiewicza w kollegium francuzkiem o literaturze słowiańskiej są także mystycznego charakteru. Ogólne zdanie nasze powiedzieliśmy już wyżej o nich; tu je tylko rozważymy w stosunku do założenia naszego. Kierunek mystyczny Mickiewicza wychodzi z..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 274
" zostać prorokiem niż professorem, mystykiem niż historykiem; że tym sposobem i ważne stanowisko swoje i ogromne geniuszu swego zdolności zniszczył, bo dla utalentowanego professora Paryż i tylko Paryż otwiera świetne i rozległe pole działania, dla proroka i mystyka każde miejsce..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 275
" Dopełnienie zatem Chrystyanizmu jest także wedle Mickiewicza ostatecznym celem ludzkości. Czemuby jednak idea słowiańska w Słowianach samych nie miała wskrzesić wyobraziciela swojego, jest nietylko zagadką, ale nawet inkonsekwencyą z tem, co indziej Mickiewicz utrzymuje, iż ludy..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 276
" na acz mystyczna, miałaby jakieś prawdopodobieństwo. W konsekwencyi powinien był autor ideę słowiańską zmienić na ideę polską. Ta sama idea, niezrozumiana, miała kierować konfederacyą Barską. Kiedy konfederacya podniosła broń za religią, niepodległość i wolność kraju, i..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 277
" jów i cywilizacyi Europejskiej Słowianie nic nie zyskali. W niczem się nie odmieniła nawet powierzchowność tych krain. Gdzie niegdzie pośród wsi wzniósł się pałac murowany; cztery albo pięć miast wzrosło znaczniej i napełniło się po większej części ludnością cudzoziemską...."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 278
" ski zaś czuł sprawę narodową w jedności te sprawą religijną i miłość ojczyzny w jedności z miłością Boga, i dla lego sprawa narodowa była mu zawsze świętą, a odstąpienie jej w złej lub dobrej wierze, zdradą. Tym charakterem piętnują i tych, którzy stracili wiarę w..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 279
" nie mogącą się sformułować, trwałą, żywą, działającą, jest sani człowiek, słowo wcielone. Tegoto człowieka, przeczuwają i zapowiadają poeci. "Przyjdzie taki, który powróci Polsce jej królów (Trembecki). "Wieszcze przeczucia mi tuszą, powstanie polski Maro z Jasińskiego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 280
" w dziejach, inni tego nie widzą, i że trzeba natchnienia i wiary w proroka, aby pod ideą przyszłości widzieć przeszłość, a przeszłość mieć za syrnbola i proroctwa przyszłości. — Przyszłość każda jest wypadkiem minionych czasów, z których o niej wnioskować można, i dla..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 281
" z samemi jej tylko obeznał się wypadkami, idąc podług historyi najnowszych systemów Micheleta, wszelako było to dlań dostatecznem, aby całą siłą odepchnąć od siebie filozofią, w takiej sprzeczności z wyobrażeniami, pojęciami i uczuciami narodowemi zostającą. Pojął od razu..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 282
" ważne druki i pisma. Słowo jest indywidualne, ograniczone na czas i przestrzeń. Tę warunkowość znosi pismo. I jeżeli już w 30 lat po Chrystusie dała się czuć potrzeba spisania ewangelii, tem bardziej na dzisiejszą rozplenioną ludzkość nie wystarczy słowo żywe. Niechby sam autor..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 283
" Mickiewicz dotykając wszędzie żywotnych kwestyi czasu i uważając je pod światłem swojego zapatrywania się na rzeczy, porusza także kwestją własności, i tą jedną stroną, jako najbardziej oddaloną od mystyczności, sięga w samą teoryą społeczną. — Ziemia, grunt, podług..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 284
" Grunta gminne, gromadzkie, uprawiają się wspólną pracą całej osady i na użytek jej ogólny. Powinności włościan wedle pierwotnego urządzenia siół słowiańskich były wielorakie. Trzeba było odrabiać pewną liczbę dni w polu, zwozić zbiory i składać rozmaite daniny, na..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 285
" Kończy Mickiewicz, że kwestya własności jest ściśle związana z kwestyą religijną, i widocznie zbliża się epoka, w której własność urządzona musi być na nowo. Epoka ta schodzi się, jak w czas, z powszechnem oczekiwaniem ludów. Cały świat czuje potrzebę zlania się z góry..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 286
" niebo i ziemia, i dla tego teorje społeczne w takim samym rozwinąć się muszą odstępie. Do teoryi, na materyalizmie opartych, słowiańskie pojęcia przydać muszą duchowy pierwiastek i zmienić zupełnie zasady ekonomii politycznej. Widzimy zatem, jak pod natchnieniem, które zstępuje na..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 287
" kursu, któryśmy obszerniej w innem już piśmie podali. (1) Widać tam jaśniej jeszcze mystyczną dążność, wywoływanie uczonych, filozofów i poetów, aby występowali jako posłannicy nieba i żywi nauczyciele prawdy, którą znaleźli. Każdy uzna coby to był za chaos, gdyby ten rój..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 288
" siebie, nie dla prawdy; nie Bóg, ale sława ich osoby, jest przedmiotem ich usilności literackich, i dla tego nic ma owocu z takiej pracy. Któryż autor, przerzucając dzieła lub dzienniki, nie szuka tam najprzód nazwiska swojego? Pomija najważniejsze wiadomości, obchodzące ludzkość..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 289
" liczą na usposobienia ministrów lub monarchów, że przeczytają ich pisma i zrobią z nich zastosowania. Jedni i drudzy są bez wiary. Tamci chronić ludy od klęsk rewolucyi powinni, niosąc im żywe słowo przez nauczycielstwo publiczne, drudzy wiedzieć powinni, że nikt wedle książki..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 290
" którzy piszą, a nie działają. Kto system swój w życie wprowadza, jako drugi Apostoł, ten dopiero daje próbę, iż miał wiarę tego, co napisał. Ta to leż wiara nadaje powagę. Tak w okręcie kapitan okrętu w pełni wiary do steru, który mu oddany, wydaje rozkazy i wszystko słucha..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 291
" pełności, nic nie pisał, ani nie kazał pisać. To już powinno zwracać uwagę i przekonać, że kto pisze dzieła, ten może szuka prawdy, ale jej jeszcze nie znalazł. Gdyby ją był rzeczywiście znalazł, byłby ją urzeczywiścił naprzód na swojej osobie, a potem na innych ludziach,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 292
" gów Azyi skalistej — cała ta ludność zasłużyła na smierć, zgrzeszyła bowiem przeciw duchowi ludzkiemu, z rozumu samego utworzyła sobie bożyszcze, i kazała ludziom szukać zbawienia na fałszywych drogach, osłoniwszy świat samemi mysteryami. Stała się słabą, rączą w słowa,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 293
" już był w bitwie, gdzie jest najwyższe poruszenie ducha, najwyższa odwaga, najwyższa jego wartość. A gdy uderzył ręką żołnierza po barkach, było to prawdziwe bierzmowanie, taką siłą ducha natchnął jego piersi, takiem uczuciem rozbudził, że łzy rzewne płynęły z oczu jego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 294
" prawdy na sobie i na innych — mąż taki zjawił się w osobie Andrzeja Towiańskiego w Paryżu, i Mickiewicz został jednym z najgorliwszych apostołów jego nauki. Po obszerniejsze wiadomości o osobie Towiańskiego i okolicznościach, towarzyszących jego wystąpieniu w charakterze nowego..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 295
" 6. A kiedy Bóg na ziemię siódmego zeszle posłańca, rozpali się to światło takim ogniem, że złe na ziemi zniknie całkiem i ziemia niebem stanie się. 7. Każdy posłaniec powinien duszę mieć tak czystą i gorejącą, aby siłą swej światłej kolumny, spuszczającej się w skutek..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 296
" mocą, swoją wielką ciemną kolumną. Bo dotąd światła kolumna berła ziemi nie miała, ale władza i kierunki były przy ciemnych duchach. 12. Mąż prorok (Towiański) już dostał rozkaz odebrania berła duchowi ciemności i zaprowadzenia władzy przy światłej kolumnie, a stąd..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 297
" sowego: "coście jednemu z tych maluczkich (ubogich) uczynili, mnieście uczynili." Modlitwa nie jest to modła Królikowskiego, objawiająca się w czynach, ale jest westchnieniem, podnoszenieniem ducha. Wyraźnie Biesiada powiada, że Bogu tylko o to westchnienie z szczerego serca chodzi,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 298
" tę samą walkę ciemnych i jasnych duchów, najwytworniejszą grą fantazyi oddaną. Cała nareszcie szkoła Ukraińsko-Litewska owiana chmurami duchów, jakby kolumnami duchów z Biesiady. W ludzie samym i szlachcie gęsto napotykasz na takie korne, wytężone, napięte podniesienie ducha..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 299
" łuje rnęża, coby temi kolumnami duchów światła rozpędził panowanie złych duchów na ziemi. A celem tego postępowania jest łaknienie Boga za westchnieniem człowieka z miłości do niego, wśród pokus, cierpień i ucisku tego życia. Dopiero gdy siódmy posłaniec przybędzie, widać,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 300
" Idea ta, będąca obwieszczającą się myślą Boga, jedną z tych, co się przedziałem tysiąca lat w nowym coraz postępie objawiają światu, — musi być ideą posłanniczą narodu, i dla tego z soków korzeni jego, z rozległego łona ludu, wyjść i wydobyć się musi. W ludzie naszym,..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 301
" czynniki, to jest: umiejętności w ogólności, i kiełkujących pierwiastków narodowych. Po tem ożenku dopiero i tego, co już ludzkość wyrobiła, i tego co szczep słowiański, a w szczególności polski, jako zapłodek nowego postępu ducha przechował, i przez przeczucie i mystycyzm do..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 302
" 0BJĄTEK PIERWSZEGO TOMU. KWESTYA ŻYWOTNA FILOZOFII. I. Krytyka rozumu. Stanowisko autora. — Rozum zmysłowy i rozum umysłowy są tej samej natury. — Następstwa pojmującego się rozumu we filozofii niemieckiej. — Kategorye najwyższe rozumu nie doprowadzają do pojęcia osoby. —..."

Kwestya żywotna filozofii : o samowładztwie rozumu : część krytyczna - strona 303
" SPROSTOWANIA. Stron. 16. wiersz 3. zamiast manifiatacya. popraw manifestacyą Stron. 23. — 12 zamiast pod samą popraw.pod ta. samą. Stron. 35. — 13 zamiast Bogu popraw.Boga. Stron. 47. — 23 zamiast filololofia popraw.filozofia. Stron. 74. — 25 zamiast molo.popraw mogło. Stron. 118...."